НА ВСТРЕЧУ К ВЫБОРАМ МАДЖЛИСИ ОЛИ И МЕСТНЫХ МАДЖЛИСОВ НАРОДНЫХ ДЕПУТАТОВ 2010 ГОДА

К Президенту РТ Эмомали Рахмон
К ЦКВР Республики Таджикистан
К политическим партиям Таджикистана
Обращение и предложения Председателя Социал – демократической партии Таджикистана 7 ноября 2009 года г. Душанбе

В дополнение к Обращению и предложениям Политического Совета Социал-демократической партии Таджикистана от 5 ноября 2009 года,
Еще раз подчеркивая важность этого Обращения и предложений Политического Совета СДПТ, а также целей и задач данного Обращения,
Исходя из законодательных полномочий Президента Республики Таджикистан, ЦКВР Республики Таджикистан и главной законодательной задачи политических партий – формирование политической воли избирателей,
Беря во внимание Заявления и Заверения Президента Республики Таджикистан о том, что он станет гарантией организации и проведения свободных, прозрачных и справедливых выборов в Таджикистане 2010 года,
В целях обеспечения свободных, демократичных и справедливых выборов и формирования Маджлиси Оли Республики Таджикистан, обеспечения объективности и эффективности законодательного процесса и действительного обеспечения реализации ст. 64 Конституции Республики Таджикистан,
Считаю важным выступить с данным Обращением к Президенту Республики Таджикистан, ЦКВР Республики Таджикистан и политическим партиям Республики Таджикистан и внести для рассмотрения и принятия решения следующие предложения:

1. Президенту Республики Таджикистан по итогам выборов в Маджлиси Оли и местные маджлиси народных депутатов Республики Таджикистан в целях укрепления политического плюрализма не только в Маджлиси намояндагон, но и в Маджлиси милли Маджлиси Оли Республики Таджикистан предлагаю используя свое конституционное правомочие по формированию Маджлиси милли Маджлиси Оли Республики Таджикистан предложить в члены Маджлиси милли МО Республики Таджикистан 8 человек – по одному от 8 зарегистрированных политических партий Таджикистана.
2. В целях усиления роли женщин в законодательном органе власти Республики Таджикистан и обеспечения не по квоте, а на основе прозрачной, демократичной и конкурентной избирательной кампании, более высокое представительство женщин – депутаток в Маджлиси намояндагон Маджлиси Оли Республики Таджикистан предлагаю, по общей договоренности и согласованию со всеми участниками избирательного процесса, в особенности, между ЦКВР, политическими партиями и избирателями, кроме включения в списки политических партий и самовыдвижения своих кандидатур наравне с мужчинами, выделить по республике 9 одномандатных избирательных округов (1 в г. Душанбе, 2 по РРП, по 3 в Хатлонской и Согдийской областях) для выдвижения по этим округам кандидатов в депутаты Маджлиси намояндагон Маджлиси Оли Республики Таджикистан только из числа женщин;
3. В целях развития межпартийной конкуренции и развития роли и значения политического лидерства в Таджикистане, всем руководителям политических партий страны, в частности, председателям и заместителям председателей политических партий, предлагаю, кроме включения своих кандидатур в общепартийные списки от политической партии по единому республиканскому избирательному округу, по своему выбору выставить свои кандидатуры по одному из одномандатных избирательных округов по выборам в Маджлиси намояндагон Маджлиси Оли Республики Таджикистан.

Председатель СДПТ  Рахматилло ЗОЙИРОВ

К Президенту РТ Эмомали Рахмон
К Маджлиси Оли Республики Таджикистан
К Центральной комиссии по выборам и референдумам РТ
К политическим партиям Республики Таджикистан
К избирателям Республики Таджикистан.
Обращение и Предложения Политического Совета Социал – демократической партии Таджикистана 5 ноября 2009 года г. Душанбе
Всесторонне и глубоко обсудив и проанализировав ситуацию, возникшую накануне выборов в Маджлиси Оли и местные маджлиси народных депутатов 2010 года,
Отмечая важность и судьбоносность организации и проведения действительно демократичных, прозрачных и справедливых выборов в Республике Таджикистан в 2010 году,
С учетом практического опыта организации и проведения выборов в Таджикистане за период с 1995-2008 годов,
И особенно, взяв за основу Заявления Президента Республики Таджикистан о том, что он станет гарантией организации и проведения свободных, прозрачных и справедливых выборов в Таджикистане 2010 года,
Политический Совет Социал-демократической партии Таджикистана принимает настоящее Обращение в адрес основных субъектов и организаторов избирательного процесса, особенно Президента Республики Таджикистан как гаранта организации и проведения свободных, демократических и справедливых выборов в Таджикистане и предлагает рассмотреть следующие восемь предложений:

1. Президенту Республики Таджикистан предлагаем во имя соблюдения и исполнения ст. 64 Конституции Республики Таджикистан приостановить свое членство и председательство в НДПТ на время организации и проведения выборов Маджлиси Оли и местных маджлисов народных депутатов 2010 года. И поскольку, президент Республики Таджикистан не имеет права быть депутатом Маджлиси намояндагон Маджлиси Оли Республики Таджикистан запретить НДПТ использование портрета и выступлений президента Республики Таджикистан в СМИ и других агитационных плакатах и целях;
2. Президенту Республики Таджикистан предлагаем формировать состав ЦКВР по принципу по 1 человеку от 8 политических партий (8 человек) и 7 человек из числа беспартийных граждан, соответственно избирать председателя, заместителя председателя и секретаря ЦКВР из числа беспартийных граждан.
3. Разрешить политическим партиям представлять по одному члену в каждую участковую избирательную комиссию по выборам депутатов Маджлиси Оли и местные маджлиси народных депутатов. При этом, обязать политические партии известить ЦКВР и окружные избирательные комиссии не позднее чем за 10 дней до окончания срока формирования участковых избирательных комиссий, о своем намерении выставлять своих представителей в соответствующие участковые комиссии данного округа, и не позднее за 5 дней до окончания срока их формирования, представлять списки членов участковых комиссий от политических партий. К этому сроку не представившие списки членов участковых избирательных комиссий политические партии будут лишены права ыставлять кандидатуры в члены участковых избирательных комиссий;
4. Президенту и Маджлиси Оли Республики Таджикистан предлагаем избирательный залог по выборам депутатов Маджлиси намояндагон снизить до 20 минимальных заработных плат, а в случае если кандидат в депутаты наберет менее 5% голосов избирателей от числа, принявших участие в голосовании, сумму избирательного залога перечислить в бюджет, а если кандидат в депутаты наберет 5 и более % голосов избирателей от числа, принявших участие в голосовании, сумму избирательного залога возвратить;
5. Президенту Республики Таджикистан, Маджлиси Оли Республики Таджикистан, ЦКВР обеспечить всем участникам избирательного процесса, в частности, политическим партиям, кандидатам в депутаты равные возможности доступа к СМИ, в особенности, на телевидении и радио.
6. С учетом климатических условий Республики Таджикистан, в особенности, имея в виду, что 93% ее территории составляют горы и в большинстве горных районов в зимнее время нет доступа к избирателям, а также учитывая проблемы с энергообеспечением в зимнее время, считаем важным и целесообразным проведение выборов в Маджлиси Оли Республики Таджикистан вне зимнее время. В частности, выборы 2010 года назначить на первую декаду апреля, а проведение последующих выборов перенести на 6 ноября соответствующего года.
7. Отмечая важность наличия независимого наблюдения за организаций и проведением выборов, имея в виду, что наблюдатели от политических партий и кандидатов в депутаты являются их представителями на выборах, а потому не являются независимыми наблюдателями, ПС СДПТ предлагает допустить в качестве института независимых наблюдателей от гражданского общества ассоциации и блоки НПО, объединений граждан – избирателей, СМИ, которые станут полноправными и независимыми наблюдателями на выборах от имени избирательного корпуса страны.
8. Предлагаем ЦКВР, окружным и участковым избирательным комиссиям, политическим партиям, СМИ в ходе организации и проведения выборов 2010 года на всех уровнях, кроме общих программных предвыборных выступлений в СМИ, организовывать в форме дебатов, дискуссионных клубов, круглых столов по всем проблемам общественной и государственной жизни и развития Республики Таджикистан между лидерами политических партий, кандидатами в депутаты и их доверенным лицами, в особенности, на телевидении и радио.
ПС СДПТ надеется, что участники избирательного процесса, особенно Президент Республики Таджикистан во имя соблюдения и исполнения ст. 64 Конституции Республики Таджикистан и для реализации своего Заявления о том, что будет гарантом организации и проведения справедливых, демократических и прозрачных выборов проявят политическую воля, и выборы 2010 года пройдут в соответствии с волей и желанием избирателей, и эти выборы станут точкой опоры, чтобы сделать собственную жизнь избирателей, собственную страну лучше и позволить Таджикистану взять свою судьбу в свои руки.

Председатель СДПТ Рахматилло ЗОЙИРОВ

Нолаи модар ва ё чаро ҷинояти таҷовуз ба номусро мепӯшонанд?

Тавалло мекунем, то Худо моро илтифоте кунаду адолат ғалаба намояд, айбдор дар байни халқ барои кирдори разилаш мӯъҷиби ҷазо гардад, то дигарон аз он панд гирифта бошад, на оби дида. Имдодталабона мадад меҷӯям, вагарна ин ҳаёт дигар барои ману духтарам бо чунин рафтор рангу таровише надорад.
Ин муносибат ва ин ору номусро, ки ба сари мани оҷиз омадааст, танҳо оне медонад, ки модар асту онро таҳаммул кардан метавонад.
Барои модар, ки якшаба ранҷаш ба гаронии барои ҷаҳон баробарӣ дорад, бо чӣ гуна азобу машаққат ва орзуву умед фарзанд ба камол мерасонад, то аз бахти ӯ шодкомӣ кунад, ин ҳамаро бардоштан корест мушкил. Магар тарбияи духтар ва ӯро бо бо пироҳани арӯсӣ зинат дода, бахти ӯро дидан орзуи ҳар модар нест!?
Аммо бо сабаби рафтори разилона ва беҳаёёнаи ҷавони одамсурати ҳайвонсират Ином Бобораҷабов (дар ҳолати мастӣ) рӯзи 2-юми ноябри соли 2008-ум номуси духтари ҳанӯз дар синфи 11-уми таҳсил доштаам, ки соли таваллудаш 24-уми августи соли 1991 мебошад, бо истифодаи зӯроварӣ ва дидаву дониста таҷовуз ба бакораташ намудан, ба ин рӯз афтодам. Духтари орзуношикастаамро, ки аз сад гулаш ҳоло як гулаш нашукуфта буд, рӯ ба пажмурдагӣ ва хазонрасӣ овард, тамоми умеду орзуҳояшро барбод дод, ба ӯ ва тамоми хонаводаи мо ҷароҳатеву доғе боқӣ гузошт, ки онро то охирин нафас ману духтарам ва дигар аҳли хонадон аз дил берун наметавонем кард.
Ман баъди воқифӣ аз ин рафтори беҳаёёна бо арзи додхоҳӣ ва чораҷӯӣ ба ин забардасти таҷовузкор ба шӯъбаи корҳои дохилии ноҳияи Ҷаббор Расулов рӯзи 6-уми ноябри соли 2008 муроҷиат намудам. Онҳо аризаи маро барои чораҷӯӣ ба прокуратураи ноҳия ирсол карданд. Дар ин ҷо муфаттиши прокуратура М. Пардаев бо асли воқеа шинос шуда, баъди гирд овардани ҳамаи таҳлилу ташхис иддао кард, ки дар ҳақиқат гумонбар Ином Бобораҷабов ба гуноҳи содиркардааш ба пуррагӣ иқрор аст, бинобар он, ба ӯ парвандаи ҷиноӣ оғоз карда хоҳад шуд. Моро бовар кунонд, ки албатта ӯ мувофиқи аъмолаш мӯъҷиби ҷазо хоҳад гашт ва нагузошт, то ки мо барои худ аз ҳимояи ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва конститутсионӣ адвокат гирем. Аммо пас аз гузашти чанд рӯз моро ба прокуратура даъват карда, М. Пардаев гуфт, ки: азбаски духтари шумо 17-сола мебошад, Ином Бобораҷабовро ба ҷурми ҷиноят айбдор карда наметавонем. Ин сухан маро аз ҳифзгари қонун чунон рӯҳафтода кард, ки чӣ кор кардану чи гуфтанамро надониста мондам. Ба қарори баровардаи ӯ қатъиян норизо шудем ва барои ба прокуратураи дигар гузаронидани санҷиш ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Прокурори Генералӣ муроҷиат кардам. Прокурори ноҳияи Спитамен ба ман ҷавоб гардонид: «Дар рафти санҷиш ҳолати бо истифодаи зӯроварӣ ба номуси ноболиғ таҷовуз кардани И. Бобораҷабов тасдиқи худро наёфт ва бо қарори муфаттиши прокуратура аз 24.04.2009 сол бо сабаби мавҷуд набудани таркиби ҷиноят дар кирдори И. Бобораҷабов дар асоси моддаи 5, банди 2 КМҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон аз оғози парвандаи ҷиноятӣ рад карда шавад». Дар зери имзои прокурори ноҳияи Спитамен мушовири адлияи дараҷаи 2 И. Т. Саидов имзо гузошта буд. Акнун худ қазоват кунед, магар қонун бесалоҳ аст, ки ба номуси духтари ноболиғи бакораташ барҷо расида, ӯро таҷовуз кунанду модарашу духтар дар ин хусус даргоҳи мақомоти ҳимоятгар рафта, муроҷиат кунанду ӯро гӯянд, ки дар таркиби ин рафтор ҷиноят дида намешавад? Ин чӣ мантиқ аст? Магар қонун барои зӯроварӣ ва таҷовуз ба номус ҷиноятеро пешбинӣ намекунад? Ин ба маънои он аст, ки бигзор ҳар духтари аз 17-сола болоро ба доми худ кашанду номусашро поймол кунанду он ҷиноят маҳсуб наёбад? Пас, бо ин гуна қонуни беадолатона бо ин гуна қонундонҳои нодон, ки баҳри нафси худ пой рӯйи қонун ва виҷдон мегузоранд, ҳаёти як бечораро ба умрбод барбод медиҳанд, мо барин модарони бетакяву бепуштибон, бе пулу беқуввату бе қудрат ба назди кӣ равем? Охир, дар Конститутсия давлат ҳифзу ҳимояи шарафу номуси моро кафолат додаасту мо дар ҷомеаи ҳуқуқбунёду демократӣ зиндагӣ дорем! Пас, бо ин гуна рафтору аъмоли қонундонҳову ҳуқуқбадастҳои бешараф чашми мо барин модарони дасткӯтоҳ кай рӯзи равшанро мебинад? Магар онҳо худ падар нестанду духтар надоранд ва дилашон ба ин ҳол, ба чунин рӯз афтодани духтари кас намесӯзад? Куҷо шуд одаму одамгарӣ, ҷавонмардиву эҳтироми қонун?
Охир, наход духтари гул барин нозуки маро маҷбуран таҷовуз кунанду ҳаёташ, орзуву ҳавасаш, бакорату иффати духтарияшро вожгун кунанду вале гунаҳкор сар боло карда, «мана, аз дасти ту барин модар чӣ ҳам меомад, мо мардҳо ҳарчӣ хоҳем, зӯрамон мерасад?!» гуфта, байн халқ гаштан гирад. Магар ин аз рӯйи адолату инсоф аст?! Пас, агар имрӯз ин иллати нангин пешгирӣ нашавад, чунин зӯрмандҳои навсониву шайтонӣ ҷилавгирӣ карда нашаванд, он гоҳ вой бар ҳоли мо барин модарони муштипари бепаноҳ!
Волидайн он вақт худро хушбахт мешуморад, ки бахт ва орзушикании фарзандашонро бо чашм бинанд. Ҳамин гуна бахт ба рӯйи фарзанди ман ба сабаби рафтори нопоки як нохалафи девсират нахандид. Ман то ба ҳол хавотирам, ки оқибати ҳунукназаронаи ин ҳимоячиёни қонун духтари маро ба ягон кӯчаи ноумедӣ бурда, аз зиндагӣ маҳрум нагардонад.
Тавалло мекунем, то Худо моро илтифоте кунаду адолат ғалаба намояд, айбдор дар байни халқ барои кирдори разилаш мӯъҷиби ҷазо гардад, то дигарон аз он панд гирифта бошанд, на оби дида. Имдодталабона мадад меҷӯям, вагарна ин ҳаёт дигар барои ману духтарам бо чунин рафтор рангу таровише надорад. Ба маротиб, ки нисбати фарзанди нохалафи ҷомеа талабҷӯӣ кунед, то пояи давлати Тоҷикистон бо адл ороста бошад.
Давлате, ки адл надорад, он бепоя шавад ва оқибат он барои ҷумла ҷомеа хатарнок аз ҳар гуна террору дигар равияҳои номатлуб мемонад.
Боқӣ, бо умедворӣ аз Худо ва домани талаб аз додрасон:

Мавҷуда УМАРОВА,

модари додхоҳ аз ноҳияи Ҷ. Расулов, вилояти Суғд

Аз БМСТЖ:
Мактуби имдодҷӯёнаи Мавҷуда Умароваро нашр намуда, таъкид карданием, ки дар бисёр мактубҳои расмии мақомоти прокуратура духтари ӯро ноболиғ арзёбӣ мекунанд. Модоме ноболиғ бошад, пас чаро нафари таҷовузкор ба ҷавобгарӣ кашида намешавад? Ғайр аз он, далелҳо дорем, ки аз яктарафагии тафтишот гувоҳӣ медиҳад. Тасмим гирифтем, ки барои парда аз рӯи ҳодиса бардоштан тадқиқоти журналистӣ гузаронем. Бо мо бошед!

Ошноӣ бо бойгониҳои давраи ҷанг…

Президент Эмомалӣ Раҳман зимни суханроние бахшида ба 15-умин солгарди қабули Қонуни асосии Тоҷикистон пешниҳод намуд, ки ба дипломатҳои хориҷӣ барои ошно шудан бо бойгониҳои давраи ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон иҷозат дода шавад. Зеро дар солҳои бесарусомонӣ бисёре аз дипломатҳо Душанберо тарк карда рафтаанд ва имконият надоштанд, ки вазъи ҳамонрӯзаро бо чашми сар бубинанд.
Сарвари давлат чунин қайд мекунад: «Мову шумо дар солҳои ҷанги шаҳрвандӣ дар натиҷаи поймол гардидани қонуну қонуният ва фалаҷ гардидани ҳокимият қурбониву фирорӣ шудани ҳазорон одамони бегуноҳ, хароб гардидани манзилҳои истиқоматӣ ва бепарастор мондани кӯдакону оилаҳоро бо чашмони худ дидем. Ин сабақи талхи таърихӣ ҳамаи моро доим ҳушдор медиҳад, ки риояи Конститутсия ва қонунҳои давлат ҳамчун кафолати боэътимоди тартиботу амнияти ҷомеа, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд амри зарурӣ ва ҳатмӣ мебошад».
Дуруст аст, ки бо бисёре аз мавод ва наворҳои видеоӣ, сабтҳои аудиоӣ дар солҳои ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992-1997-и Тоҷикистон дипломатҳову журналистон ва аҳли ҷомеа то ҳол шинос нестанд. Аз ин рӯ, чӣ дар хориҷ ва чӣ дар дохили кишвар дар бораи рӯйдодҳои он давраи Тоҷикистон фикру ақидаҳои гуногун вуҷуд дорад. Худи дипломатҳои хориҷӣ он тараф истанд, дипломатҳои Тоҷикистон, журналистону дастандаркорони ҷомеа шояд ба пуррагӣ сабаби оташ гирифтани ҷангӣ шаҳрвандиро надонанд. Ҳар кас фарзияҳои худро дорад. Яъне, ҳеҷ кас бо ин бойгониҳое, ки аз давраи ҷанг маҳфуз мондааст, ошно нест.
Давлат Усмон, ходими калони илмии Пажӯҳишгоҳи фалсафаи Академияи улуми Точикистон ин иқдоми пешгирифтаи раиси ҷумҳурро чунин шарҳ дод: «Барои кишварҳое, ки бисёр ҳам таърихи қадима доранд, яъне дар назар дорам истиқлолияти хеле тӯлонияшонро ва кишварҳое, ки дар саҳнаҳои сиёсӣ, яъне байналмилалӣ ҳузури геополитикӣ доранд, албатта онҳо бойгониҳояшонро баъди 50-100 сол ё ин ки аз ин ҳам бештар кашф мекунанд. Фикр мекунам, ки барои равшан шудани ҳақиқати ҳол барои муаррихин ин як иқдоми хуб бошад. Дар сурате, ки бисёре аз иштироккунандаҳо қисман дар ҳаёт ҳастанд. Агарчанде он қисматҳое, ки асрори давлат аст, шояд онҳо кашф нашаванд».
Ниҳоят, вақти он расид, ки мардуми тоҷик аз ин бойгониҳо огоҳ мешаванд. Шояд тахминкуниҳои мардум як андоза аз байн равад. Дар ҳамин ҳол Иброҳим Усмонов мегӯяд: «Агар чунин изҳороте ба амал омада бошад, ин маънои онро дорад, ки сардори давлат барои дастрасӣ ба манбаъҳои мӯътабари ҳукуматӣ имконият фароҳам овардааст. Ин як иқдоми демократӣ аст, ин як иқдомест, ки Тоҷикистон дарҳои кушод дорад ва кӯшиш мекунад, ки ҳеҷ чизи худро аз дигарон пинҳон надорад. Ҳадаф он аст, ки ҳақиқати ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон бояд барои мардум дастрас бошад. Ба хотири он, ки чи гуна ва барои чи ин ҳолат ба амал омад, оқибат ба чӣ оварда расонид. Албатта худи он ки дастрасии онро барои хориҷиҳо имконпазир гардонд, ин маънои онро дорад, ки худи шаҳрвандони Тоҷикистон ҳам махсусан онҳое, ки ба таҳқиқи ин масъалаҳо машғул ҳастанд имконияти ба даст овардани ин манбаъҳоро доранд. Ин иқдом нишонаи хубе барои нишон додани симои воқеии Тоҷикистон дар масъалаи ҷангу сулҳ аст».
Агар дипломатҳои хориҷӣ баъд аз ошно шудан бо бойгониҳои давраи ҷанги Тоҷикистон хусусияти онҳоро ба таври дигаргуна ва мухолифатомез баҳо диҳанд ва онро ба доираи баҳсҳои байналмилалӣ кашанд чӣ? Чуноне, ки дар сайтҳои хориҷӣ зиёд матолиби иғвогарона ба таъб мерасад. Кӣ кафолат дода метавонад, ки дар байни он дипломатҳои хориҷӣ ҷосусону хоинон нестанд?!
- Дер ё зуд ҳар як ҳодисаи таърихӣ баҳо дода мешавад. Фикр намекунам, ки дипломатҳои хориҷӣ аз як чизи таърихишуда ҳангома бисозанд. Ба ҳар ҳол, таъкид мекунам, он қисме, ки ба асрори давлатӣ, ба амнияти миллии мо дахл дорад, худи ҳукумат шояд ба он чиз иҷозат надиҳад. Танҳо он чизҳоеро иҷозат медиҳад, ки моҳияти асрор доштанашон шояд аз байн рафта бошад. Яъне дигар онҳо сир нестанд. Албатта инҷо ҷанги шаҳрвандии солҳои 90-ум бештар як бархӯрди манфиатҳо буд. Аввал, кишварҳое, ки дар ин ҷо сад дар сад манфиатдор буданд. Масалан манфиатҳои онҳо зери хатар буд. Ва он ду кишвар ҳам, ки имрӯз яъне бештар дар ин ҷо саҳм доштанд, яке ӯзбекистон, дигаре Русия. Онҳо он тавонмандиҳову манфиатҳоеро, ки дар солҳои 90-ум доштанд, боз чашмдоранд. Яъне, мехоҳанд манфиатҳои худро барқарор кунанд. Аммо он сабабҳо дигар вуҷуд надоранд. Ба ҳамин хотир, ман дар назар дорам асрореро, ки ба манфиатҳои миллии мо зарар доранд. Дар ин миён шояд баъзе мулоҳизаҳо сурат гирад,- мегӯяд Давлат Усмон.
Вале Султон Ҳамад, рӯзноманигори тоҷик бар ин назар аст: «Огоҳ сохтани ҷомеаи байналмилалӣ, аз ҷумла корпуси дипломатии муқими Душанбе аз ҳақиқати ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992-97-и Тоҷикистон албатта ба он кӯмак карда метавонад, ки онҳо бо сабабҳои ба вуқӯъ пайвастани ин ҷанг дар кишвари мо чуқуртар шинос шуда, мушкилоти имрӯзаи моро хубтару осонтар дарк карда тавонанд. Ин бошад, боиси он шуда метавонад, ки дар масъалаи дастгириву кӯмакҳои сиёсиву иқтисодӣ аз ҷониби кишварҳои онҳо қадамҳои ҷиддитаре сурат бигиранд. Вале ҳама гап дар сари он аст, ки чӣ гуна маводу чӣ гуна асноди ҷанги шаҳрвандӣ пешниҳоди ҷомеаи байналмилалӣ, аз ҷумла дипломатҳо хоҳад шуд».
Имрӯзҳо матбуоти тоҷик, ба хусус нашрияҳои хусусӣ, дар мавзӯи ҷанги шаҳрвандӣ матолиберо ба нашр мерасонанд, ки аз рӯйи мазмуну мундариҷаи хеш зидду нақизанд. «Мутаассифона, дар баъзе матолиб ба таҳқиру гунаҳкор кардани ҷонибҳои дар гузашта мухолиф, бархилофи Санади ҳамдигарбахшӣ, то ба он ҳаде роҳ дода мешавад, ки оташи кинаву адоватро, ки чун лахчаи зери хокистар, дар қалбҳои захмӣ ҳанӯз ҳам нуҳуфта аст, боз аз сари нав аланга бахшида метавонад. Баъзеҳо бо ишора ба озодии матбуот мегӯянд, ки наметавонанд, аз чопи чунин маводҳо ҷилавгирӣ кунанд. Кор ба ҷое расидааст, ки ҳатто дар китобҳои дарсии таърихи мактабҳои таҳсилоти ҳамагонӣ ҷанги шаҳрвандии чанд сол пешро профессорони мӯътабар «ҷанги байни ду маҳал» номидаанд. Яъне на танҳо як тараф тарафи дигарро имрӯз ҳам сиёҳ карданӣ мешавад, балки мутаассифона, ҳастанд ашхоси алоҳида, ҳатто аз ҷумлаи зиёиён, ки ҳарду тарафро муқассири ҷанг медонанд. Оё Шумо фикр мекунед, ки ин ҳамаро ҷомеаи байналмилалӣ, аз ҷумла корпуси дипломатӣ намехонаду намебинад? Мехонад ва боз чӣ хел мехонад! Як андеша кунед, ин гуна маводҳо болои онҳо чӣ гуна таъсир мерасонанд? Чӣ фикр мекунанд?
Фикр мекунам, замоне расидааст, ки дигар аз саҳифаи матбуот ба гунаҳкор кардани ҳамдигар хотима бахшем. Дар ҷанги шаҳрвандӣ ҳама тоҷику тоҷикистонӣ, ҳама мағлуб будем. Зеро ҷанг бо вуҷуди таҳмилӣ буданаш маҳсули дасти ҳамаи мо буд. Яке бо силоҳ ҷангида бошад, дигар бо сухан, яке бо шӯру ғавғо, дигар бо лаб фурӯ бастану дам нишастан ҷиноят содир кардааст. Ҳама ҷангидаем ва ҳама шикаст хӯрдаем. Касе нест, ки битавонад бигӯяд ӯ ғолиб аст. Агар касе чунин гуфта тавонад, ӯ тоҷик ва ҳам тоҷикистонӣ нест! Бадбахтиҳои ҷангро набояд фаромӯш кард!
Вале аз сулҳ ҳама комёбем. Сулҳу амният ғалабаи ҳамаи мост. Сулҳ низ маҳсули дасти ҳамаи мост. Касе гуфта наметавонад, ки сулҳро маҳз ӯ овардааст. Касе, ки аз сулҳу амният дар кишвари мо хушаш намеояд, ӯ тоҷику тоҷикистонӣ нест!
Имрӯз вақте сарвари давлат супориш медиҳад, ки барои ҷомеаи байналмилалӣ матолиберо аз таърихи ҷанги шаҳрвандӣ таҳия ва пешкаш намоянд, фикр мекунам, ин корро гурӯҳи муштараке бояд бикунад, ки аз қазияи ин ҷанг хуб огаҳӣ дошта бошад, пеш аз ҳама ба қадри сулҳу субот бирасад, ба ҳодисаҳои хунини гузашта баҳои мунсифона бидиҳад, ҷониберо гунаҳкор насозад, саҳми ҷониби дигарро дар овардани сулҳу субот фаромӯш накунад. Он гоҳ ҷомеаи байналмилалӣ дарк хоҳад кард, ки мо аз ҷанги шаҳрвандии хеш сабақҳои даркориро гирифтаем. Он гоҳ хулосаҳои онҳо низ мусбат хоҳад буду ба манфиати мо»,- меафзояд Султон Ҳамад.
Умуман, аз давраи ҷанги шаҳрвандӣ чи чизҳо боқӣ монда бошад? Дар ҳоле ки як замон Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзода пешниҳод карда буд, то бойгониҳои оппозитсиони тоҷик несту нобуд карда шавад.
Пешниҳоди Президенти кишвар гуфтаҳои Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзодаро инкор намекунад? Дар ин бора Давлат Усмон чунин андеша дорад:
«Албатта баъзан чизҳое дар он ҷо буд, масалан маълумот атрофи шахсиятҳое, ки дар ҳамон саҳна хеле фаъол буданд, маълумот дар атрофи кишварҳое, ки дар ҳамон ҳолат фаъол буданд. Дигар чизе нест. Боз таъкид мекунам, ки фурсат нарасидааст, ки сад дар сад ин бойгониҳо дар ихтиёри масалан муаррихин ё ин ки дипломатҳои хориҷӣ гузошта шавад. Шояд якчанд дар сади инҳо аз ҷониби ҳукумат маҳфуз шаванд, ба хотири баъзе мулоҳизаҳо».
Иброҳим Усмонов бошад мегӯяд: «Намедонам дар манбаъи мо чӣ ҳаст. Ба он маънӣ, ки оё дар он вақт касоне буданд, ки бойгониро ба тартиб меоварданд ё не? Зеро дар шароите, ки масалан давраи ҷанг ҳатто мақомҳои марказии амният қисми зиёдашон худро бетараф гирифтанд. Шояд иддае аз матолиб аз миён рафтаанд. Ба ҳар ҳол, эътиқод дорам, ки сабтҳои видеоӣ, сабтҳои аудиёӣ, навиштаҳои матбуотӣ, баъзе ҳуҷҷатҳое, ки ба ин ё он чиз асос медиҳанд, махсусан дар он мақомҳое, ки ин чизро назорат мекарданд, бояд бошад. Аз тарафи дигар, баёнияҳо ва суханрониҳо, фикрҳо ва гувоҳиҳое, ки ҳангоми муҳокимаҳо дар маҳкамаҳо ва суд ба амал омад, дар пурсишҳое, ки дар мақомоти интизомӣ ба амал омаданд, буданашон мумкин аст. Худи ин ҳам хеле гап аст. Албатта аксҳо буданашон мумкин аст. Инҷо на танҳо бойгонии тоҷикистонӣ, балки бойгониҳои беруна ҳам кор медиҳанд. Худи ифшо шудан ё рухсат шудан ба тоҷикистонияш бисёр чизро мекушояд ва бисёр ҳақиқатро мегӯяд. Аз ин рӯ, аз ин манбаъҳо ҳозир истифода бурдан бисёр кори душвор аст ва эҳтиёткорӣ мехоҳад. Онҷо ҳар чиз буданаш мумкин аст».

Фарангиси МУЗАФФАР, БМСТЖ

Пештозии Қосимҷон Қосимов ё 2 понздаҳ 1 сӣ?

Тоҷикистон сиёсати иқтисоди бозаргониро пеш гирифтааст ва дар содироту воридоти маҳсулот, бахусус ғалла монеае вуҷуд надорад. Деҳқонон ва соҳибкорон метавонанд озод маҳсулоти худро дар бозорҳои дохиливу хориҷӣ ба фурӯш гузоранд. Дар ин бора сардори Маркази матбуоти Вазорати кишоварзии Тоҷикистон Нарзулло Дадабоев хабар дод. Ба гуфтаи ӯ, маълумоти паҳншудае, ки гӯё аз ҷониби ин ниҳод оид ба манъи содироти ғалла аз кишвар изҳорот пахш шудааст, асос надорад. Вай гуфт, ки дар баъзе расонаҳо бо истинод ба сайти «Казах Зерно» чунин хабар паҳн шудааст. Аммо чунин як изҳорот дар соли гузашта дода шуда буд, вале имсол Вазорати кишоварзӣ ҳеч тасмиме дар ин бора нагирифтааст.
Бахти деҳқон омад мекунад?
Дар таърихи 70 соли замони Шӯравӣ ва баъд аз истиқлол дар Тоҷикистон бори аввал аст, ки ҳосили ҳангуфти ғалладона истеҳсол гардидааст. Мувофиқи маълумоти масъулини Вазорати кишоварзӣ, имсол дар Тоҷикистон зиёда аз 1 миллиону 100 ҳазор тонна ғалладона ҷамоварӣ шудааст. Бинобар ин, истеҳсоли ғалладона соли ҷорӣ аз нишондиҳандаҳое, ки дар солҳои пеш ба қайд гирифта шудаанд, аз ҳад гузаштааст, ки ин дар замони масъулияти вазири кишоварзиро бар ӯҳда доштани Қосимҷон Қосимов сурат гирифтааст.
Мувофиқи омӯзиши Вазорати кишоварзӣ, ҳосили биологии зироатҳои ғалладонагӣ (бе ҷуворимакка, шолӣ ва кишти такрорӣ) 1 миллиону 153 ҳазору 58 тонна муайян гардидааст.
Ба иттилои Муҳаммадӣ Ормонов, мудири шӯъбаи зироатҳои техникӣ ва ғалладона дар Вазорати кишоварзӣ, тибқи маълумотҳои фаврӣ то 2-юми ноябри соли ҷорӣ 1 миллиону 97 ҳазор тонна (дар ҳамаи шаклҳои хоҷагидорӣ) ҳосили ғалладона ҷамъоварӣ шудааст. Аз ин миқдор ҳосили ғалладона дар корхонаҳои кишоварзӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ то 2-юми ноябри ҳамин сол ба 736 ҳазору 146 тонна баробар шудааст, ки ин нишондиҳанда дар соли гузашта 424 ҳазору 516 тонна будааст. Дар муқоиса бо соли гузашта ҳосили ҷамъовардашудаи ғалладона аз корхонаҳои кишоварзӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ 311 ҳазору 630 тонна зиёд шудааст. Ҳосилнокӣ аз ҳар гектари замин соли ҷорӣ 24-сентнериро ташкил медиҳад, ки ин нишондиҳанда дар соли гузашта ба 18-сентнерӣ баробар будааст.
Аммо мувофиқи маълумоти Муҳаммадӣ Ормонов, ҳосили ҷамоваришудаи гандум дар соли ҷорӣ 618 ҳазору 56 тонна мебошад, ки нисбат ба соли гузашта 261 ҳазору 111 тонна зиёд аст. Зеро соли гузашта ҳосили умумии гандум 356 ҳазору 945 тоннаро ташкил медод. Ҳосилнокии гандум аз ҳар гектари замин дар соли ҷорӣ 25,5-сентнериро ташкил кардааст, ки ин нишондиҳанда дар соли 2008 ба 18,5 сентнер баробар будааст.

Ғалладона ё пахта?
Дарвоқеъ соли ҷорӣ истеҳсоли бесобиқаи ғалладона дар кишвар ҷамъоварӣ шудааст, ки дар оянда шояд сабаби паст гаштани нархи гандуму орд дар бозорҳо гардад. Ҳарчанд ҷамъоварии маҳсулоти ғалладонагӣ соли ҷорӣ бесобиқа аст ва дар таърихи Тоҷикистони беш аз 80-сола бори аввал чунин нишондиҳанда мушоҳида мешавад, аммо дар маҷмӯъ оё метавон гуфт, ки соҳаи кишоварзӣ имсол аз ҳарсола бештар рушд кардааст ва дар муқоиса бо истеҳсоли маҳсулоти кишоварзии замони Шӯравӣ бартарият дорад?
Агар мантиқан фикр кунем, он фоидае, ки аз ҳисоби маҳсулоти кишоварзӣ дар замони Шӯравӣ Тоҷикистон ба даст меовард, бо фоидаи имрӯза муқоисанашаванда аст. Азҷумла, соҳаи пахтакорӣ яке аз соҳаи пешқадамтарин ва сердаромадтарин буд. Аммо ҳоло пахтакорони Тоҷикистон аз ташкилотҳои гуногун, пеш аз ҳама фючеристҳо 538 млн. доллар қарздоранд. Чунки аз ҳисоби пахта мо дар даврони Шӯравӣ садҳо миллион рубл даромад ба даст меовардем. Даромадокии онҳо то 35-40 фоиз мерасид. Имрӯз қариб, ки тамоми соҳаҳои пахтакорӣ зарароваранд. Соли 2008 аз ҳар як гектар 15,6-сентнерӣ, ё ки 353 ҳазор тонна пахта истеҳсол кардему халос.
Ба гуфтаи Қоҳир Расулзода, раиси вилояти Суғд, солҳои пешин дар ин минтақа дар майдони 75 ҳазор гектар пунбадона кишт мекарданд, аммо соли 2008 ба 65 ҳазор ва соли 2009 то 54 ҳазор гектар кам карда шуд. Аз ин нишондиҳандаҳо хулоса кардан мумкин аст, ки аз як намуди маҳсулоти кишоварзӣ агар барзиёд истеҳсол карда бошанд ҳам, истеҳсоли навъи дигари он рӯ ба коҳиш аст. Дар мисоли ғалладона, ки имсол ҷамъоварии бесобиқааш ба назар мерасад, вале кишти пахта ниҳоят кам шудааст. Дар маҷмӯъ, бо вуҷуди 3 баробар зиёд истеҳсол кардани ғалладона, бо назардошти кам шудани майдони кишти пахта масали «Ду понздаҳ як сӣ» нисбати тағйирот дар соҳаи кишоварзӣ шояд дуруст бошад?

Гурӯсна нон мехӯрад ё пул?
Вақте дар хона барои хӯрдан як нон дорӣ, оё онро бароварда фурӯхтан зарурат дорад? Ё як туфлӣ дориву ба ҷое рафтанат даркор, аммо ба каси дигар медиҳиву худ пойи луч мемонӣ, чунин рафтор мантиқан дуруст аст?
Ин гуна мисолро дар масъалаи содироти гандуми Тоҷикистон метавон мушоҳида кард. Зеро истеҳсоли гандум 700 ҳазор тонна аст, аммо мардуми кишвар ба беш аз 1 миллиону 200 ҳазор тонна эҳтиёҷ доранд. Аммо боз гандуми мо ба хориҷ содир мешавад.
Мувофиқи маълумоти Ваҳҳоб Воҳидов, коршиноси масоили кишоварзӣ, ҳар сол ҳудуди 600-700 ҳазор тонна гандуму орд аз хориҷ, кишварҳои Қазоқистон ва Русия ба Тоҷикистон ворид карда мешавад.
Вале дар ҳамин ҳол якаспдор ба садаспдор пешниҳод мекунад, ки «аспи маро хар!». Яъне мардум ба воридоти он миқдори истеҳсолшудаи гандум дар дохил эҳтиёҷ доранд. Лекин баъзе афрод ба хотири ба даст овардани манфиати бештар қисме аз гандуми дар дохил истеҳсолшударо ба бозори хориҷӣ содир мекунанд, ки дар натиҷа нархи гандум дар кишвар қимат мешавад. Аммо Нарзулло Дадабоев, сардори Маркази матбуоти Вазорати кишоварзӣ мегӯяд, ки имрӯз аз рӯи қонунҳои амалкунанда ҳар як деҳқон оид ба пайдо кардани бозори фурӯш ҳам дар дохил ва ҳам дар хориҷ озод аст ва ягон мамониат аз ҷониби Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар сохторҳо вуҷуд надорад. Вазорати кишоварзӣ бо мақсади ҳифзи манфиатҳои деҳқон ҳамеша кӯшиш мекунад, ки маҳсули марди деҳқон дар бозор бо фоида ба фурӯш равад. Дуруст аст, ки заҳмати деҳқон бояд қадр карда шавад. Аммо деҳқони заҳматкаш барои баровардани маҳсулоти худ ба бозори хориҷӣ шояд қудрат ва имкон надорад. Вақте барои ворид кардани маҳсулоти худ дар бозори дохилӣ мамониат пайдо мешавад, чи тавр метавонад озод маҳсулоташро дар бозори берун ба фурӯш гузорад? Боз ягон соҳибкор аз ӯ арзон харида, сипас ба бозори хориҷӣ содир мекунад. Имрӯз мувофиқи маълумоти Кумитаи омор, музди аз ҳама кам ба кормандони соҳаи хоҷагии қишлоқ пардохт мешавад, ки моҳи августи соли 2009 ҳудуди 80 сомониро ташкил медод. Агар воқеан фоидаи кормандони соҳаи кишоварзӣ ба инобат гирифта шавад, пас дар мавриди музди моҳонаи онҳо шояд чорае андешида шавад?
Ва дигар ин ки, деҳқон яке аз сокинони кишвар асту манфиати тамоми аҳолӣ манфиати деҳқон низ маҳсуб меёбад. Агар шиками аҳолии Тоҷикистон сер бошад, шиками деҳқон ҳам сер аст. Барои фоидаи як гурӯҳ манфиати тамоми аҳолиро сарфи назар кардан нашояд. Аммо ба гуфти Н. Дадабоев, аз рӯи сиёсати дарҳои бозе, ки мо дорем, иқтисоди бозаргонӣ дар бозорҳои мо ҳукмфармост ва барои воридоту содироти молу маҳсулот эҷоди мамониат дуруст нест. Аммо роҳи дигари кам кардани содироти гандум аз дохили киишварро манбаъ вобаста ба фишангҳои гумрукӣ медонад. Вай мегӯяд, фишангҳои гумрукӣ мавҷуд аст, ки ба воситаи андозбандӣ содироту воридоти маҳсулот ба танзим дароварда мешавад. Аз ин нуқтаи назар, фишангҳои гуногуне дар дасти ҳукумат ҳаст, лекин, аслан имрӯз иқтисодиёти Тоҷикистон озод аст ва бо риояи қонунҳои ҶТ, азҷумла қонун дар бораи андоз ва қонун дар бораи гумрук тамоми муомилот амалӣ карда мешавад. Ҳукумат ва мақомоти дахлдор бо назардошти манфиати мардум қонун қабул мекунанд ва фишангҳоро истифода мебаранд.

Исфандиёр ХАЛИЛОВ

«Парвоз»-и тимсоҳ дар «Тоҷикстандарт»

Раиси Кумитаи масоили энергетикӣ, саноат, сохтмон ва иртибототи Маҷлиси Намояндагон Мирзошариф Исломиддинов гуфтааст, ки ахиран аъзои парлумон бо ислоҳи Қонун “Дар бораи ҳаракат дар роҳ” шароити истифода аз шишаи сиёҳ дар худравҳоро фароҳам кардаанд. Ба гуфтаи ӯ, баъд аз имзои ин ислоҳот аз ҷониби президенти ҷумҳурӣ ва чопи он дар нашрияи расмии давлати Тоҷикистон, ин муқаррарот мавриди иҷро қарор хоҳад гирифт. Ин масъала яке аз он масоиле буд, ки ҳафтаномаи «Пайкон» барои ба амал овардани афкори омма ва риоияти қонуният мавриди таҳқиқ қарор дод.

Ҳанӯз дар шумораи дуюми ҳафтаномаи «Пайкон», дақиқтараш 26-уми марти соли 2009 масъалаи истифодаи мошинҳои сиёҳшиша бо номи «Дар мошини сиёҳшиша кист? Вазир ё писари вазир?» маводи тадқиқотие ба табъ расида буду дар он рақами давлатии 26 адад мошини хизматию шахсӣ зикр гардида, таъкид мешуд, ки тибқи қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15-уми феврали соли 1999, № 46 «Дар бораи тадбирҳои иловагии таъмини қонуният, тартиботи ҳуқуқӣ ва мустаҳкам намудани интизоми хизматӣ» дар қаламрави ҷумҳурӣ истифодаи тамоми намуди мошинҳои сиёҳшиша манъ карда шудааст. Ба истиснои мошинҳои хизматии Президенти ҶумҳурииТоҷикистон, Раиси Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон бо теъдоди дуададӣ.
Дар шумораи № 4, аз 9-уми апрели соли 2009-и «Пайкон» ҳамчун идомаи мавзӯъ бо номи «Мошинҳои сиёҳшиша ва муаммоҳои он» матлаби дигаре ба табъ расид. Дар ин мавод қайд мешуд, ки нуқтаи назари одамон ба истифодаи мошинҳои сиёҳшиша яксон нест. Дар шумораи № 7, аз 30-юми апрели соли 2009 дар «Пайкон» мақолаи дигаре бо номи «… ва боз мошинҳои сиёҳшиша» ба табъ расид. Дар ин мақолаи тадқиқотӣ қайд карда мешуд, ки ба қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15-уми феврали соли 1999, №46 «Дар бораи тадбирҳои иловагии таъмини қонуният, тартиботи ҳуқуқӣ ва мустаҳкам намудани интизоми хизматӣ» дар санаи 5-уми октябри соли 2001 таҳти рақами 464 тағйироти зайл ворид карда шудааст:
1. Дар зербанди «а», банди 1 калимаи «сиёҳшиша» ба калимаҳои «сиёҳшишаи истеҳсоли ғайрисаноатӣ» ва дар зербанди «г» ҳамин банд калимаи «сиёҳкарда» бо калимаҳои «сиёҳкардаи истеҳсоли ғайрисаноатӣ» иваз карда шавад.
2. Дар банди 2 калимаи «сиёҳшиша» бо калимаҳои «сиёҳшишаи истеҳсоли ғайрисаноатӣ» иваз карда шавад.
Бубинед, ҳашт сол муқаддам ба қарори Ҳукумати ҷумҳурӣ тағйирот ворид намуда буданд. Ин тағйироти қарор аз дигарон паноҳ дошта мешуд. Сабаби инро касе намедонад. Муайян намудани сабаби он бошад, ба ваколати мо низ дохил намешавад. Танҳо бо овардани тағйирот ба қонун ҳаминро таъкид намуданием, ки ҳамаи мошинҳои сиёҳшишаи истеҳсоли саноатӣ, яъне мошинҳои дар заводҳои мошинсозӣ истеҳсолшуда бояд бе ягон мамониат ҳаракат кунанд. Вале моддаи 31-и Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳаракати роҳ» истифодабарии воситаҳои нақлиётии дорои сиёҳшишаро манъ мекунад. Ин Қонун соли 1995 қабул карда шудааст. Моддаи 10-и Кониститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон вазифадор менамояд: «Санадҳои ҳуқуқии байналимилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст, қисми таркибии низоми ҳуқуқии ҷумҳуриро ташкил медиҳанд. Агар қонунҳои ҷумҳурӣ ба санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофшуда мутобиқат накунанд, меъёрҳои санадҳои байналмилалӣ амал мекунанд». Дар моддаи 43-и Қонун «Дар бораи ҳаракати роҳ» ҳам ин масъала таъкид мешавад. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи стандартонӣ» соли 1996 қабул карда шудааст. Мутобиқи меъёр «ГОСТ 31305-2005»-и байнидавлатии (Межгосударственный стандарт) аъзоёни давлатҳои иштирокчии Евро-Азия таҳти № 5492 аз 04.09.2005 сол муайян карда шудаанд, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон аъзои он мебошад. Дар бахши меъёр (стандарт)-и равшанигузаронии ранги шишаҳои автомобилӣ қисми 57-27 – 88, ки аз таърихи 01.04.92 сол қабул карда шудаасту санаи 01.01.2002 сол тағйирот дохил кардаанд, барои равшанигузаронии оинаи пеши мошин ба ҷои 75 фоиз 70 фоиз муқаррар карда шудааст. Нисбати шишаҳои қафои мошин бошад, умуман ягон меъёр нишон дода нашудааст.
Дар идомаи қазияи мошинҳои сиёҳшиша баҳси судиеро мавриди тадқиқот қарор додем, ки шаҳрванд мақомоти БДА-и ҷумҳуриро ба суд кашиду бо ҳалномаи суд протоколи тартибдодаи кормандони БДА оиди истифодаи мошини сиёҳшиаи истеҳсоли саноатӣ бекор карда шуд. Дар ин бора мақолаи тадқиқотии дигаре бо номи «Шоҳиди БДА аз он дунё наомад» ба табъ расид.
Чаро ин масъаларо ёдовар шудему ба гуфте, «коҳи кӯҳна»-ро бод додем? Чунки ҳамин духӯрагии қонун барои гурӯҳе ба манбаи даромад табдил ёфтааст. Мехостанд, нишондоди як қонунро ба инобат мегирифтанду намехостанд, қонуни дигареро далел меоварданд.
Ҳангоми омӯзиши масъалаи дар боло ёдрасшуда, барои ҳамататафа баҳои холисона додан ба бисёр мақомотҳо рӯи ниёз оварда будем. Моро ҳамон вақт масъалаи тадбиқи қонун аз ҷониби баъзе мақомот ба андеша оварда буд, ки Агентии стандартизатсия, метрология, сертификатсия ва нозироти савдои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Тоҷикстандарт» яке аз онҳост.
Нишондоди қонунро ба таври худ истифода намудани масъулони Агентии «Тоҷикстандарт» латифаеро ба хотир меовард.
Аз коргаре мепурсанд:
- Тимсоҳ парвоз мекунад?
Ҳайрон шуда, посух медиҳад:
- Магар бефаҳмӣ? Аз куҷо дидаӣ, ки тимсоҳ парвоз кунад?
- Калон мегӯянд,- бепарвоёна иброз медоранд.
- Агар “калон” гӯянд, тимсоҳ парвоз мекунаду андаке пасттар, фақат уқоб барин не.
Намедонем, дар ин даргоҳ мавриди тадбиқи қонун кӣ чиро сармашқи амал менамояд? Нишондоди қонун ё фармудаи ягон садрнишинро? Барои он ки гуфтаҳо умумӣ нашаванд, ба ду протоколи азназаргузаронии Агентии “Тоҷикстандарт” мутаваҷҷеҳ мешавем. Яке санаи 27-уми феврали соли 2009 таҳти рақами № 01-09 тартиб дода шудаасту дигаре дар таърихи 14-уми апрели соли 2009 таҳти № 03-09. Ҳар ду протоколро муовини директори Агентии “Тоҷикстандарт” Б. Шукуров тасдиқ намудаасту мӯҳри “Тоҷикстандарт” гузошта шудааст ва дар зераш “санҷишро гузаронданд” гуён, мутахассиси шӯъбаи калибровка ва санҷиши мутобиқгардонии давлатӣ С. Вихляева, сардори ҳамин шӯъба Б. Рабиев имзо гузоштаанд. Дар протоколи дуюм мутахассиси асосии ҳамин шӯъба А. Насриддинов ҳам имзо гузоштааст. Протоколҳо барои санҷидани коофисенти равшанигузаронии шишаҳои саноатӣ сиёҳкардашудаи мошинҳо дар алоқамандии ГОСТ 5727-88 тартиб дода шудаад.
Чаро ин ду протоколро мавриди муқоиса қарор додем? Моро як чиз ҳайрон намуд. Дар протоколи № 01-09 танҳо равшанигузаронии оинаи пеш (стекло лобовое) ва шишаҳои дарҳои пеш (стекла передних дверей) санҷида шудаасту таъкид кардаанд, ки мувофиқи талаботи банди 2.2.4-и қарори Гостстандарт № 353 аз 27.08.01 равшанигузаронии дигар шишаҳо меъёр надорад. Воқеан дар протоколи озмоишӣ дигар шишаҳои мошин нишон дода нашудааст. Дар протоколи дуюм бошад, ҳамаи шишаҳои мошин мавриди озмоиш қарор дода мешавад. Ҳам шишаҳои дарҳои қафо (стекло задний дверей) ва ҳам шишаи қафо (стекло заднее).
Эҳтимол суол кунанд, ки хайр чӣ, санҷиданд – санҷиданд – дия, осмон омада ба замин начаспидаст? Ҳама гап ҳам дар ҳамин аст, ки чаро дар ин даргоҳ меъёри ягона дида намешавад? Агар сухан сари ягон маводи ғизоӣ мерафт, ки намудҳои зиёде дорад, мегуфтем, ки намудҳо зиёданду тадбиқи нишондоди қонун вобаста ба ҳамон навъ аст. Аммо дар ин ҷо сухан танҳо дар боби санҷиши шишаҳои сиёҳкардашудаи саноатӣ меравад. Чаро барои яке равшанигузаронии ғайр аз шишаи пеши мошину дарҳои пеш ягон меъёр тадбиқ намешудаасту барои дигаре ҳатмӣ будааст?
Ҷавоби суолро аз масъулони Агентии “Тоҷикстандарт” интизорем.

БМСТЖ

Ҳамсари Усто, Ҳамсари Масто: «Аз шаҳрдорӣ дархост дорем…»

Халқи тоҷик дӯстдори ҳаҷву латоиф, базлагӯии мардуми ҳаҷвнигор аст. Халқи тоҷик хандаро дӯст медорад. Мо ҳам хандаи халқи тоҷикро дӯст медорем ва рӯ меорем ба золҳои ханда. Золҳое, ки як замон аз зарби қарси муштоқони ҳаҷв метаркид. Золҳое, ки дар сирати ҳаҷвнигорони барҷастаи тоҷик Устою Масто ва дар сурати қаҳрамонҳои гуногун ҳазорон ҳаводоронро фаро мехонданд. Имрӯз низ золҳо таваҷҷӯҳи мардуми зиёдеро ҷалб карда, аммо он ҳама шукӯҳу шаҳомати устогиву мастогӣ ба назар намерасад. Ағлаби мо фаромӯш кардаем ин ду дилдодаи санъату ҳунарро…

… Вақте вориди хонаи марҳум Масто шудем, онҷо ҳамсари шодравон Усто низ ҳузур дошт. Моро хуш пешвоз гирифтанд. Муносибаташон модарона буд, пур аз меҳр, оромӣ ва нармӣ. То ин вақт гумон мекардем, ки ин ду зан танҳоянд. Аммо на. Дидем, ки аксҳое аз даврони наврасиву ҷавонӣ ва миёнсолии Масто овезаи деворҳо шуда. Ва дидем, ки ҳар гоҳе ҳамсари Масто – Бахтибегим Орипова ба он аксҳои ҳамоил менигарад, табассум дар лабонаш ғунча мезанад. Яъне, дар ин ҳол ӯ танҳо нест. Ҳама дам бо аксҳост ва аз ҳамсари Усто – Раъно Давлатназарова дил канданӣ нест.
Чун он ҳама муносибати мушфиқонаи Раънову Бахтибегимро нисбати якдигар дидем, қуввае ногаҳонӣ пайдо шудаву нагузошт, ки лаҳзае ҳам бошад, онҳоро аз ҳам ҷудо созем. Зеро онҳо ду тану як ҷонанд. Ҳарчанд, ки қаблан нияти сӯҳбати ҷудо – ҷудоро доштем, натавонистем муқобили хоҳиши эшон бархезем.
Нахуст аз аввалин ошноии Устову Масто мепурсем. Раънову Бахтибегим гоҳ – гоҳе суханҳои якдигарро тақвият дода, мегӯянд: «Усто ва Масто ҳарду аз Рӯшон буданд. Усто аз Масто калонтар буд. Ҳарду дар мактаб якҷоя мехонданд. Усто ба ансамбли «Помир» ба кор омад. Баъдан Масто ҳам омад ва кори ин ду нафар дар инҷо оғоз ёфт. Дар мудати кӯтоҳ онҳо миёни мардум машҳур гардиданд. Одамон ба онҳо муҳаббат пайдо карданд. Бо шоирону навозандагон ҳамкорӣ карданд ва ҳамин тавр, корҳояшон пешрав шуд. Онҳо шахсиятҳои дилсӯз буданд, ҳамеша бо мардум муомилаи хуб доштанд».
Вақте ин нуктаҳо садо медод, андешидем: «Шуда бошад ҳолате, ки Усто ё Масто ҷиддӣ рафтор кардаву амалашонро дигарон шухӣ пиндошта бошанд?». Умуман, мехостем бидонем, ки оё нафарони машғули ҳаҷву мутоиба метавониста бошанд худро дар ҳолати зарурӣ ҷиддӣ нишон диҳанд ва оё мардум ҷиддияти онҳоро ба таври асл қабул медошта бошанд, ё не? Дар ин миён намунае ҳам пеш овардем. Намуна аз соли 1999. Яъне, дар ин сол донишҷӯёни макотиби олии кишвар баҳри шоиста пешвоз гирифтани Рӯзи Истиқлолияти Тоҷикистон машқҳои тайёрӣ мегузаштанд, ки он 4 моҳ давом кард. Ба гурӯҳе, ки миёни иштирокчиёни маросим гурӯҳи асосӣ ба шумор мерафт, Гавҳар Мирҷумаева машқ медод. Гоҳо кор ба ҷое мерасид, ки донишҷӯёни хаставу бемадор зери нурҳои офтоби сӯзон аз саҳар то соати 2-ю 3 супоришҳои ӯро иҷро мекарданд ва қисме аз мондашудаҳо дигар ба амраш эътибор надода, худро рӯи сабзаи тар мепартофтанд. Як рӯз ана дар ҳамин ҳолат Убайдулло Раҷабов ба майдони варзишӣ ташриф овард. Дид, ки донишҷӯён мисли баррачаҳои баҳорӣ рӯи алаф ғел мезананду ба гапи Гавҳар Мирҷумаева гӯш намедиҳанд. ӯ бо қадамҳои вазнин болои минбар, назди Гавҳар Мирҷумаева баромад ва ба донишҷӯён хитоб кард: «Хезед зуд аз ҷоятон!». Бо дидани Убайдулло Раҷабов ва шунидани нидои ӯ дигар донишҷӯёни рост ҳам рӯи сабза ғел зада, баробари донишҷӯёни «хобида» хуб хандиданд. Ҳамин тавр, амри Раҷабов ҷавоби баръакс гирифту даст афшонда, аз минбар фаромада рафт.
Чун мақсадамон аз овардани ин саҳна ба мусоҳибонамон ошкор шуд, Раъно Давлатназарова ба сухан гуфтан сар кард: «Ёд дорам, ки боре ман бо ҳамсарам Усто дар кӯчаҳои шаҳр мерафтем ва одамон Усторо дида механдиданд. ӯро гирд мекарданд. Усто ба онҳо мегуфт: «Ой мардум мо дар зоопарк нестем!». Ва атрофиёнаш баландтар механдиданд». «Вақте Масто донишҷӯ буд, шабҳо аз консерт соатҳои 3-и шаб меомад. Ман субҳгоҳӣ ба ӯ мегуфтам, ки «Масто, хез, дарсҳоятро тайёр куну ба дарс рав». ӯ дар ҷавоб мегуфт: «Усто хонад, ман хондагӣ». Боз мегуфт: «Ман имрӯз хаста, ба дарс намеравам, ба Усто занг зан, ӯ ҳам наравад…»,- илова намуд ҳамсари Масто – Бахтибегим Орипова.
Ва пайваста андешае моро фарогир буд, ки оё боре Устову Масто ҳангоми пешниҳоди ягон барномаашон дучори монеа шудаанд, ё не? Посух чунин буд: «Сиёсати ҳамон замона бисёр сахт буд. Ҳолатҳое мешуд, ки барномаашон бо идеологияи комунистӣ рост намеомад. Бахилӣ ҳам дида мешуд. Мавридҳое ҳам буд, ки Устою Масто барои ягон баромадашон тайёрии зиёд медиданд, вале ба онҳо рақам намедоданд. Натиҷаи бухли баъзе одамон буд, ки унвони баланд нагирифтанд. Танҳо бо талаби халқ ба онҳо унвони Артисти хизманнишондодаи СССР-ро лоиқ донистанд. Ва танҳо дар рӯзи ҷанозаашон намояндаҳои ҳукумати ҳамондавра гуфтанд, ки «мо ба ин шахсҳо бояд унвони Артиси халқии СССР-ро медодем. Яъне, қадрашонро дар зинда буданашон надонистанд…».
- Ҷанозаи онҳо чӣ гуна гузашт, дар куҷо, бо иштироки кӣ, дар қазияи маргашон чӣ норӯшание боқӣ монд?,- мепурсем аз ҳамсӯҳбатонамон. Мегӯянд: «Нуралӣ корбарашон буд ва як мошини «жигулӣ» дошт. Ҳамон рӯз бояд соати 6 ба Душанбе меомад. Аммо дер кард. Гӯё як трактор ба мошини онҳо бархӯрдаву ба ҷарӣ рафтаанд. Усто дар Гароутӣ ҳангоми садамаи автомобилӣ ба ҳалокат расид. Масторо дар ҳолати вазнин ба беморхона бурданд. Дар ҳамон ҷо аз забони як ҳамшира мешунавад, ки Усто ҳалок шудааст. Баъди шунидани ин хабар ӯ ҳам ба замин меафтаду дигар намехезад. Баъди рух додани ин ҳодиса онҳоро шӯста баъд ба хонаи мо оварданд. Ва майитро ба болои мизе монданд ва мардуми зиёде барои видоъ омада буданд. Ҷасади Усторо, ки хонааш дар ошёнаи 4 буд, бурданд ва ҷасади Масторо ба хонааш, ба ошёнаи 1-ум дароварданд. Мардуми зиёде аввал ба боло баромада, баъд ба ошёнаи як омада, видоъ мекарданд. Баъд ҷасади онҳоро гирифта ба Филармония – ҳозира бинои ТВ «Сафина» бурданд. Дар онҷо митинг баргузор гардид. Ҳазорҳо одамон, аз ҷумла донишҷӯён аз дару тирезаҳо вориди бино мешуданд ва видоъ мекарданд. Аҷибтар ин ки, ронандаашон танҳо як ангушташ бастагӣ буд ва танаш сиҳат. Ақаллан як нафарашон зинда мешуд, мефаҳмидем, ки чӣ гап шудааст. Баъдан дар Ҷилликул Нуралиро муҳокима намуданд. Мо гуфтем, ки асли қазияро намедонем ва ба ҳамин хотир ӯро ба Худо супоридем».
Ниҳоят, ба зиндагии ин ду зан баъди марги шавҳарҳояшон таваҷҷӯҳ кардем. Ҳамсари Усто – Раъно Давлатназарова гуфт, ки азобҳои зиёде ӯву фарзандонашро дунболагир будааст. ӯ соҳиби 5 фарзанд аст, 1 духтару 4 писар. Писари калонияш Артур Машрапов имрӯзҳо консертҳои давлатиро мегузаронад. «Дар замони ҷанги шаҳрвандӣ фарзандони мо мавриди таъқиб қарор гирифтанд ва бо азоби сангин моли зиёдамонро фурӯхта онҳоро ба Русия фиристодем»,- илова мекунад ӯ.
Аммо ҳарду зан ҳам аз норасоии ғизо шиква накарданд. «Шукри Худо, ёфтаамонро мехӯрем, наёфтаамонро не»,- мегуфтанд онҳо. Вале як дархост доштанд. Дархост аз шаҳрдории Душанбе. Дархост ба ин маънӣ, ки дар даврони пиронсолӣ барояшон ҳуҷра ҷудо карда шавад. Тибқи иттилои худи онҳо, пештар бо ҳамин мазмун ба шаҳрдорӣ муроҷиат карда будаанд, вале ҳанӯз ҳам ба хоҳишашон расидагӣ нанмудаанд.
Ва аз ҳама охир мепурсем, ки оё онҳо дархости як ҳуҷра барои ду нафарро доранд?
- Не,- мегӯяд ҳамсари Усто,- агар тавонанд ба ҳардуи мо якҳуҷрагӣ диҳанд. Ин бисёр кори хуб мешуд. Ба хотири рӯҳи ин бузургмардон, ки дар роҳи хизмат ба ватан ҳалок шуданд…

Аҳлиддини САЛИМПУР, БМСТЖ

Маблағи ҳангуфти созмонҳои хориҷӣ ва «шармандагии бесобиқа»-и КҲФ-и Тоҷикистон

Бо гузашти чанд муддат аз нооромиҳо дар Тоҷикистон ҳанӯз ҳам сатҳи камбизоатӣ ба таври дилхоҳ паст нашудааст. Бархе аз коршиносон сабабро дар он мебинанд, ки ҷомеа ба се қишр – бой, камбағал ва миёнаҳол ҷудо гардидаву бойҳо камбағалҳоро фурӯ мебаранд. Қисми дигар бар ин иддаоянд, ки агар шумори созмонҳои хориҷии кӯмакрасон ба мардуми камбизоат мадад нарасонанд, ҳоли ин қишр табоҳтар мегардад. Аммо назари дигаре низ ҳаст, ки чун созмонҳо бо мардуми одӣ додугирифти мустақим надоштаву кӯмакашонро тавассути мақомот мерасонанд, масъулини мақомот фоида мебаранду халос. Ва ҳам баръакс, назаре низ вуҷуд дорад, ки «бигзор дигарон хӯранду кам – кам ба мо ҳам диҳанд». Яъне, мардум тавре ки набошад, аз кӯмаки созмонҳои байналмилалӣ умед доранд.
Солҳои охир аз ҷониби давлатҳои хориҷ ба мардуми тоҷик ҳам кӯмакҳои хайрия ва ҳам кӯмакҳои қарзӣ ҷудо карда мешавад. Ва гоҳо мешавад, ки созмонҳо шароити зиндагии мардуми моро ба назар гирифта, кӯмакҳои қарзияшонро ҳам мебахшанд. Вале агар набахшанд ҳам, қисме бар ин боваранд, ки кӯмаки онҳо дар кадом самте, ки набошад, хоҳ-нохоҳ ба манфиати мост.
Масалан, чанд моҳ қабл роҳбари гурӯҳи Хазинаи байналмилалии асъор Аксел Шиммелпфенинг иттилоъ дода буд, ки барои дастгирии тадбирҳои зиддибӯҳронӣ дар Тоҷикистон илова ба 116 миллион доллари аввали сол ҷудокардааш 30 миллион доллар барои нимсолаи дуввум ва 100 миллион доллар барои соли оянда тахсис медиҳад. Ва ӯ аз бекор кардани қарзҳои хоҷагиҳои пахтакор изҳори хушнудӣ намуда, гуфта буд, ки дар ин самт низ кӯмакашонро мерасонанд.
Ҳамчунин, Фонди умумибашарии мубориза ба муқобили бемориҳои СПИД, сил ва табларза қарор додааст, ки дар давоми се соли оянда ба Тоҷикистон барои табобати бемории сил ба маблағи 87 миллиону 962 ҳазору 78 доллар кӯмак расонад. Худо хоҳад, бо ин маблағ ба кишвари мо асбобу анҷоми тиббӣ ва дору мефиристонанд.
Ба наздикӣ, 15-уми сентябри соли ҷорӣ Бонки Ҷаҳонӣ аз таҳияи Стратегияи нави кӯмак ба Тоҷикистон барои солҳои 2010 то 2012 ба хотири коҳиши сатҳи камбизоатӣ хабар дода буд. «Мақсади асосии стратегия, ки аз ҳамкории давлати Тоҷикистон ва Бонки Ҷаҳонӣ бармеояд, дар муддати се соли оянда камбизоатиро дар ин кишвар коҳиш дода ва сатҳи иҷтимоиву иқтисодии мардуми Тоҷикистонро баланд бардоштан аст»,- изҳор дошта буд ӯ.
Чунин намунаи кӯмакрасонӣ пештар ҳам вуҷуд дошт. Бо сабаби ба бӯҳрони молӣ дучор шудани Тоҷикистон, Созмони Миллали Муттаҳид аз кишварҳои кӯмаккунандаи ҷаҳон дархост карда буд, ки Тоҷикистон аз кишварҳои фақири Осиёи Марказӣ маҳсуб мешавад ва ба он 35 млн. доллар кӯмак намоянд. Дар баёнияи Созмони Миллали Муттаҳид таъкид шудааст, ки бар асари коҳиши тавлиди маҳсулоти кишоварзӣ ва бӯҳрони ҷаҳонӣ беш аз як миллиону сесад ҳазор тан аз аҳолии Тоҷикистон ба камбудии иқтисодӣ дучор гардидаанд. Дар назар дошта шуда буд, ки кӯмаки 35-миллиондолларӣ баҳри таъмини маводи ғизоӣ барои ҳудуди 800 ҳазор нафар мардуми Тоҷикистон дар моҳи октябри соли 2008 то декабри соли 2009 масраф шавад.
Инчунин, сафири Олмон Дорис Гертрампф 17-уми октябри соли гузашта пас аз дидору гуфтугӯ бо Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, ҳангоми сӯҳбат бо хабарнигорон эълом дошта буд, ки давлати Олмон барои иҷрои тарҳҳои мухталифи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ дар Тоҷикистон дар ҳамин соли 2008 36 миллион ЕВРО тахсис додаст. ӯ изҳор дошта буд, ки Олмон барои густариши равобиту ҳамкорӣ бо Тоҷикистон дар бахшҳои мухталифи иқтисодию иҷтимоӣ алоқаманд аст. Ғафурҷон Ғуломов, сухангӯи Вазорати рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон иброз медорад, ки натиҷаи сафари ин ҳайат бо имзои ду санади ҳамкорӣ дар заминаи расонидани кӯмакҳои фаннӣ ва молӣ ба бахшҳои мухталифи иқтисодию тиҷоратии Тоҷикистон ба поён расида буд.
Олмон аз нахустин кишварҳои аврупоиест, ки дар аввали соли 1990 бо Тоҷикистон равобити дипломатия, иқтисодӣ ва тиҷоратиро оғоз кардааст. Тибқи маълумотҳо, дар соли 2007 Олмон ба Тоҷикистон 23 миллион доллар кӯмак расондааст.
Соли гузашта Бонки Осиёии Рушд 55 миллион доллар барои бозсозии бахши танзими нерӯгоҳи барқи обии «Норак» ҷудо кард. Татяна Евстифелова, сухангӯи дафтари Бонки Осиёии Рушд дар Душанбе гуфта буд, ки нерӯгоҳи «Норак», ки ҳудуди 70 дарсади нерӯи барқ дар Тоҷикистонро тавлид мекунад, ба бозсозӣ ниёз дорад. Гузашта аз ин, ба гуфтаи Макото Оджиро, намояндаи Бонки Осиёии Тавсеа, нерӯи барқи тавлиди нерӯгоҳи «Норак» ҳамзамон ба танзими кайфияти нерӯи барқи кишварҳои минтақа мусоидат мекунад. Ҳамчунин, гуфта мешавад, ки иҷрои ин тарҳ ба ӯҳдаи ширкати Барқи Тоҷик вогузор шуда, корҳои бозсозӣ чанд соли дигар идома хоҳад ёфт.
Сокинони ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ аз сабаби набудани об, аз каналҳо, ҷӯю чоҳҳо об мекашиданд. Баъди он, ки вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон Ҳамрохон Зарифӣ намояндаи сафорати Ҷопон Ё. Накиямаро ба ҳузур пазируфт, дар соли 2008 барои беҳбуд бахшидани системаи обрасонӣ аз тарафи ин кишвари абарқудрат 9 миллион доллар ба ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ ҷудо гардид.
Бояд зикр намуд, ки сокинони ноҳияи номбурда соли 2003 ба Вазорати ҳолатҳои фавқулодда муроҷиат карда буданд, вале бо сабаби мушкилоти молӣ ба онҳо кӯмаке расонида нашуд.
Имрӯз ҳам шаҳрвандони кишвар фаъолияти Кумитаи ҳолатҳои фавқулоддаро нокифо мешуморанд ва мегӯянд, ки ҳангоми сар задани офате ин ниҳод наметавонад ба мушкилашон расидагӣ кунад. Дар ҳоле, ки бисёре аз кишварҳо аз фаъолияти густурдаи чунин як ниҳодашон изҳори қаноатмандӣ мекунанд. Дар мо бошад, ҳама аз пайи назария медаванд. Дар макотиби миёна ва олии мамлакат аз фанни мудофиаи гражданӣ дарс мегӯянд, то ин ки, ҳангоми ягон офат шаҳрвандон тавонанд ба зарардидаҳо ёрии аввалия расонанд. Аммо агар мантиқан андеша ронем, ҳам масъулияти кӯмаки аввалия ва ҳам кӯмаки баъдӣ бар дӯши ин ниҳод аст.
Бояд қайд кард, ки то тобистони ҳамин сол бар асари офатҳои табиӣ 26 нафар ба ҳалокат расид. Барои пеши роҳи ҳар гуна ҳодисаҳои табииро гирифтан муроҷиатномаи Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда тариқи ВАО ба бинандаву шунаванда ва хонанда мерасад. Ба он хотир, ки кӯдакону наврасон беназорат намонанд.
Як тан рӯзноманигори тоҷик Гулҷаҳон Хоҷаева дар мақолаи худ: «КҲФ барои Тоҷикистон лозим аст?» менигорад: «Имсол дар кишварамон аз боронҳои пай дар пайи шадид ва сел чандин макони зист осеб дид…
… ду сол пеш назди пули калони шаҳри Ваҳдат довталаби яке аз донишгоҳҳои намоёни кишвар дар дарёи «Кофарниҳон» ғарқ шуда, ба ҳалокат расид. ӯ дар ҳоли бечорагӣ қариб се соат сими бетонеро, ки барои паст кардани ҷараёни об мегузоранд, дошта истод. Вале касе ба додаш нарасид. Баъди чанд лаҳзаяки дигар ӯ аллакай миёни тӯдаи одамон набуд… Агар кормандони КҲФ сари вақт бо чархбол расида меомаданд, шояд ҷавони ҷавонмарг бо онҳо чақ-чақ дошт. Чархбол! Бовар кардан мӯҳол аст, ки солҳои наздик чунин техникаро ҳатто кормандони кумитаи мазкур худашон дар хоб мебинанд ё не!?».
Дар мақолаи мазкур Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда бо надоштани қувваи кофии молӣ ва таҷҳизотӣ танқид шудааст ва порчае, ки овардем, саҳнае аз сарзании офати табиист. Яъне, бориши зиёду баланд шудани сатҳи об, ки ба марги ҷавони машғули оббозӣ оварда расонидааст. Вале ҳолатҳое низ ба мушоҳида мерасад, ки Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда дар ҳақиқат кӯмакашро ба зарардидагон саривақтӣ мерасонад. Агар манбаи зарари осебдида офати табиӣ ҳам набошад. Масалан, чанде пеш аз ҷониби мақомоти ноҳияи Файзобод хонаи сокини деҳаи заркамари ҳамин ноҳия Рақибов Атобулло тахриб гардид. Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ба ин хонавода хаймаву дигар лавозимоти рӯзгор кӯмак расонд, ки модари ҳамин хонавода Гулрӯ Ибодова сари масъала гуфта буд: «… миннатдории самимии худро ба раиси Кумитаи ҳолатҳои фавқулода Латифов Н. ва муовини ӯ Шоев Р . мерасонам. Ба он хотир, ки аризаи шавҳарам Рақибов Атобуллоро аз 27.07.09 ба эътибор гирифта, худи ҳамон рӯз ба мо кӯмак расонданд. Сардори ситоди ноҳияи Файзобод бо мошини кумита хайма, кӯрпа, кӯрпаи болопӯш, сатил, плиткаи керосенӣ ва кастрюлу жемпир овард». Аммо хушнудии ин хонавода дер давом накард. Кумита кӯмакашро бозпас гардонда гирифт ва ин амалаш миёни нафарони огоҳ ба андозае маҷоз ҳам шуд. Ба ҳадде, ки ин рафтори намояндагони кумитаи мазкурро як навъ «шармандагии бесобиқа» унвон карданд. Ва нафароне ҳам буданд, ки ба КҲФ бо назари дилсӯзона нигариставу амалашро «таъсири дасти дигарон» меҳисобиданд…
Баъди дидану шунидани инчунин тазод, кас ба андеша меравад, ки агар ҳамон созмонҳои хориҷӣ маблағи ҳангуфти додаашонро бозпас гиранд, кайфияти мардуми тоҷик ба куҷо мерасад? Ва дигар, оё ҳамин созмонҳои кӯмакрасон наметавонанд мустақиман ба чунин ҷабрдидаҳо мадад расонанд?

Азимҷон БАДАЛОВ, БМСТЖ

Рӯдакӣ, Сино, Айнӣ ва «ришчаи намунавӣ»

Имрӯзҳо дар бораи ба танзим даровадани либоси расмӣ ва риши муаллимон, ки аз ҷониби Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ гардид, миёни омӯзгорон ва шаҳрвандон сарусадо баланд шудааст.
Ба ақидаи масъулини Вазорати маориф, ин дастурамал гӯё ба манфиат ва пешрафти илм дар ҷумҳурӣ бошад. Ба фикри эшон, омӯзгоре, ки либоси тавсияшуда надорад ва ё ришаш набояд аз се сантиметр дароз бошад, ба ҷараёни таълим халал ворид мекунад. Аммо тааҷҷубовар ин аст, ки боре ҳам дар бораи сифати таълим дар макотиб ва донишкадаҳо ин қадар диққати ҷиддӣ намедиҳанд.
Ба наздикӣ тарҳи нави «Қонуни забони тоҷикӣ» ба тасвиб расид. Ин маънои онро дорад, ки мо бояд бештар ба забони модариамон диққат диҳем. Зеро ҳар халқу миллатро аз рӯи забонаш мешиносанд. Чаро вазири мӯҳтарам ба забони адабии имрӯза, ки дар сатҳи паст қарор дорад, аҳамият намедиҳад?
Дар мактабҳои миёна, ҳатто дар донишгоҳҳои олӣ меъёри забони тоҷикӣ риоя карда намешавад. Ҳатто баъзе муаллимон бо лаҳҷаҳои гуногун дарс мегӯянд. Чаро ин масъаларо пайгирӣ намекунанду диққати мардумро ба ришу мӯйлаб ва галстуку дигар чизҳо банд мекунанд.
Устод Рӯдакӣ бе галстук нуфузи забони тоҷикиро дар аҳди Сомониён ба авҷи аъло расонд. Шайхурраис Абӯалӣ Ибни Сино бе галстук ва риши сесантиметрӣ олим ва мутафаккири бузурги дунё шуд. Устод Садриддин Айнӣ бе галстуку «ришчаи намунавӣ» барои миллати хеш ҷонашро фидо кард! Хусусан, барои баланд бардоштани сатҳи забон ва фарҳангу маънавиёти мардуми тоҷик китобҳо таълиф намуд ва ниҳоят, бе галстук ва ана ҳамон риш Қаҳрамони халқи тоҷик гардид. Аммо имрӯз баъзе галстукдорону «ришча»-дорони мо ҳатто дар бораи риш ва галстук бо забони адабӣ хуб сухан гуфта наметавонанд.
Тӯли панҷ соле, ки дар донишгоҳ таҳсил мекардам, аз конфронсҳои илмӣ дида, масъалаи галстук ва ҳиҷоб зиёдтар матраҳ мегардид. Мутмаинам, ки бо ин аҳвол, 5 соли дигар масъалаи либос ва риши муаллимон мавриди баррасӣ қарор мегирад.

Муҳаммаднабӣ БАЁНӣ

Шайх Амонуллоҳи НЕЪМАТЗОДА: «Ҳар кӣ моро хор кард, аз умр бархӯрдор бод!»

- Шайхи мӯҳтарам! Лутфан маъзарат мехоҳем. Шунидем, ки як – ду моҳ қабл аз оғози симпозиюм гирифтори бемории шадид ва ногаҳонӣ шудед, ки муддати чанд рӯз дар шифохона бистарӣ будаед. Ҳолдонҳо бад-ин ақидаанд, ки ба Шумо ба таври маҷҳул ба ҳангоми таъомхӯрӣ ғизои заҳрогин додаанд ва бемории Шумо низ аз сабаби истифодаи ҳамин таъоми заҳрогин аст. Аз заҳр додани Шумо кӣ ва киҳо манфиатдор мебошанд? Ё овозаҳое шунида мешавад, ки шайх Амонуллоҳро аз вазифаи раҳбари Маркази исломӣ ва Шӯрои уламо сабукдӯш мекунанд ва бад-ин сабаб ба бемории сахт гирифтор шудааст… – … Ин беморӣ сир ва асрори ман аст, ки дар айни ҳол чизе нахоҳам гуфт. Худованд донои роз аст ва дарду шифо медиҳад…

- Мӯҳтарам шайх Амонуллоҳи Неъматзода! Шӯрои уламои исломии Тоҷикистон айни замон барои нишон додани муносибати дин ва давлат чӣ нақшаҳоеро амалӣ кардаву чӣ корҳоеро пеш бурда истодааст?

- Бисмиллоҳир раҳмонир раҳим. Суоли матраҳшуда бамаврид ва айни муддаост. Маркази исломӣ ва Шӯрои уламо дар навбати худ ташкилоти давлатӣ нест, балки ташкилоти динӣ ва ҷамъиятӣ мебошад. Ва ташкилоти ҷамъиятӣ дар навбати худ наметавонад сирфан муносибати дин ва давлатро муайян намояд. Мушаххас намудани муносибати дин ва давлат аз доираи ваколат ва салоҳияти Шӯрои уламои Маркази исломӣ берун аст. Шурои исломӣ дар асоси низомномаи худ, ки ташкилоти ҷамъиятӣ мебошад, фаъолият мекунад. Дар айни замон муносибати дин ва давлатро шӯъбаи дини Вазорати фарҳанг муайян мекунад. Аммо ҳамчун як фарди мусалмон ва раиси Шӯрои уламо бо итминони комил метавонам бигӯям, ки муносибати дин ва давлат хеле хуб аст. Ҳуқуқ ва озодиҳои инсон арзиши олӣ дорад ва аз тарафи давлат кафолат дода шудааст. Пас, ҳар инсони мусалмон муносибати худро ба дину давлат муайян намояд. Ва ҳар фарде, ки соҳиби ақлу хирад аст, дину давлати худро дӯст медорад. Барои шахси намозхон тамоми шароит фароҳам аст. Баёнгари ин нукта бузургдошти 1310-солагии фақеҳи шаҳид ва суфии куфӣ – Имоми Аъзам (р) буд, ки бевосита бо пешниҳоди Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон (Худованд падару модарашро биомурзад), дар сатҳи баланди илмӣ ва фарҳангӣ ҷашн гирифта шуд. Аз ҳамин лиҳоз, метавонам ба қисмати дуввуми суоли шумо ҷавоб бидиҳам. Маркази исломӣ ва Шӯрои уламо тибқи барнома ва нақшаи соҳавии худ дар асоси талаботи Сарқонуни кишвар фаъолият дорад. Дар Шӯрои уламо беҳтарин шахсиятҳои динӣ шомил мебошанд. Шӯрои исломӣ барои беҳтар шудани ҳолати диндорӣ ва ҳифозати истиқлолияти динӣ ва мазҳабӣ ҳамешагӣ саъю талош дорад. Ҳамчун ташкилоти ҷамъиятии динӣ нисбат ба давлат муносибати ҳасана дорад. Ҳифозати истиқлолияти мазҳаби ҳанафӣ ва худшиносии шуури динӣ вазифаи асосӣ ва муқаддаси мо мебошад. Аммо то имрӯз на ҳама донишмандони дин шомили Шӯрои уламо шудаанд. Уламои диндоре, ки таълимоти Қуръон ва суннатуннабиро мехоҳанд ба манфиати аҳзоби сиёсӣ ва фирқаи тундгарое истифода баранд, дар Шӯрои уламо пазируфта намешаванд. Зеро манфиати мазҳабу миллат болотар аз манфиати гурӯҳӣ ва фардӣ аст. Маркази исломӣ ва Шӯрои уламо барои мӯътадил ва беҳтар шудани фазои иттилооти динии кишвар пайваста мекӯшад.

- Оё Шӯрои уламо тавонистааст рӯҳониёнеро ба фаъолият фаро гирад, ки оид ба масоили муртабити дин, давлат ва ҷомеа назари холису муфид дошта бошанд?

– Дар Шӯрои уламо рӯҳониёне шомил мебошанд, ки дар ҷомеа мақом ва манзалати худро дарёфтаанд ва кулли онҳо ҳанафимазҳаб мебошанд. Аъзоёни Шӯрои уламои Маркази исломӣ дар муносибат ба давлат ва ҷомеа назари нек ва холису муфид доранд. Ва ягона ниҳоди диние мебошад, ки барои беҳдошти ахлоқи ҳамида, ҳифозати арзишҳои илмӣ ва мазҳабӣ, худогоҳӣ, худшиносӣ, андешаи миллӣ ва истиқлолияти андешаи мазҳаби ҳанафӣ ва истиқлолияти бедории тафаккури миллӣ дар ҷомеа саъю талош дорад. Дурандешӣ ва таҳаммулпазирӣ шеваи феъли ҳар яке аз аъзоёни Шӯрои уламо мебошад. Шӯрои уламо дар навбати худ барои бедории динӣ ва худшиносии мазҳабӣ дар якҷоягӣ бо дигар мақомоти дахлдор дар донишгоҳу донишкадаҳо ва кормандони мақомоти интизомии кишвар вохӯриҳо гузаронд. Дар мавзӯъҳои хатари суд, рибо, ришва, кизбу дурӯғ ва оқибати худношиносии мазҳаб ва хатари ҷараёни суннатситезу мазҳабгурез ва муҷтаҳидини ҷадиди салафия мубодилаи афкор намуд. Шӯрои уламо то ҳол на ҳамаи рӯҳониёнро шомили худ намудааст, вале бо ҳамаи рӯҳониёне, ки нисбати давлату ҷамъият назари нек доранд ва нисбати дину мазҳаби худ бетараф нестанд, муносибати хуб дорад. Ҳарчанд ки дар ин ҷода то ҳол камбуд ва норасоиҳо ба чашм мерасад. Барои беҳтар ва хубтар шудани фаъолияти кории Шӯрои уламо бо қишрҳои гуногуни ҷомеа, бо лутфи Парвардигор, кӯшиш хоҳем кард. Дари Шӯрои уламо барои ҳама уламои гиромӣ ва некназар ба хотири ҳамкорӣ дар беҳбуди рӯзгори диндорон ва кулли сокинони кишвар кушода аст. - Шайхи мӯҳтарам! Худованд аҷр ва раҳмати хешро насиби Шумо гардонад. Дар маросими имсолаи ҳаҷ овозаҳое интишор шуд, ки зойирин барои рафтан ба зиёрати Каъба қаблан бояд 1000 дона лампа харидорӣ намоянд. Ин овоза то кадом андоза воқеият дорад? – Бисёр фаъолият ва корҳои диниро шӯъбаи дини Вазорати фарҳанг ба сомон мерасонад. Ба ҳаҷ рафтани шаҳрвандон низ аз ҷониби ҳамин шӯъбаи дини Вазорати фарҳанг вобастагӣ дорад. Маркази исломӣ ва Шӯрои уламо масъули ин бахш, яъне ба ҳаҷ равон намудани шаҳрвандони кишвар нест. Вале ҳамчун як мусалмони воқеӣ ва раиси Шӯрои уламо бо камоли боварӣ гуфта метавонам, ки ин овозаҳо асл надорад. Ҳақиқат чизи дигар аст. Бисёр ташхискунандагон дар асоси овозаҳои бардурӯғ хулоса мебароранд. Овозаҳо дар навбати худ хуб ва бад мешаванд. Овозаҳое, ки асл доранд ва овозаҳое, ки ботиланд. Овозаҳое ҳастанд, ки хабари нек доранд. Овозаҳое ҳастанд, ки характери огоҳкунӣ ва пешгирикунии ягон фоҷеа, беморӣ ва ё воқеаи нохуш доранд. Инчунин овозаҳое вуҷуд доранд, ки характери сиёсӣ: бадномкунии шахсият, мақомот, давлат, ҷамъият ва дину мазҳаб доранд. Овозаҳое ҳастанд, ки характери санҷишӣ ва оморӣ доранд. Барои муайян намудани сатҳи дониши мардуми як минтақа ва ё як кишвар. Бояд ба ҳар як овоза аз нуқтаи назари маърифати динӣ, илми муосир ва ақл боварӣ кард ва баҳогузрӣ намуд, ки овоза то куҷо асос дорад! Ва овоза аз куҷо сарчашма мегирад? Таҳмилкунандагон ва интишоркунандагони овоза киҳоянд? Дар паси овоза мақсади кадом шахсият ва манфиати кадом гурӯҳе пинҳон аст? Мақсад аз овоза чист? Овоза ба манфиати инсон, ҷомеа ва давлат ва ё бар хилофи онҳо нигаронда шудааст? Мисол. Дар соли сипаришуда овозае интишор гардид, ки заминҷунбии сахте мешавад. Дар шаби сард ҳама шаҳрвандон – хурду калон, сармоядору бесармоя, донишманду бедониш, олиму омӣ, муштзӯру камзӯр ва анқариб кулли сокинон дар кӯчаҳои шаҳру деҳот дар ҳолати интизории рух додани фалокат ва зилзилаи марговар шабро саҳар намуданд. Аз ин овоза ҷониби кӣ манфиатдор буду киҳо ранҷу азоб кашиданд. Зангҳои телефонӣ то ба рӯз маро ором нагузоштанд. Ҳарчанд мефаҳмондам, ки мусалмон бояд ба ин хел овозаҳои ботил ва беасос бовар накунад, зеро илми зилзила назди Худованд аст, касе то ҳол аз донишмандони Аврупо ва Осиё аз вуқуи заминларза қаблан огоҳӣ надодааст. Каммаърифатии динӣ ва камиттилоотии илмӣ дар бисёр мардум дида мешавад. Каммаърифатии динӣ дар ҷомеа яке аз омилҳои асосии қафомонии шуури динӣ ва рушд намудани ақидаи бединӣ ва заминаҳои пайдоиши гурӯҳоҳи ифротгаро ва бемазҳабон мебошад. Каммаърифатии динӣ ва эҷоди динбадбинӣ ҳанӯз дар аморати Бухорову Самарқанд сесад сол қабл тибқи нақшаҳои мухолифини дин тарҳрезӣ гашта буд, ки то имрӯз зарар ва зиёни он дар диду маърифат ва зиндагии мардуми мусалмон асар дорад. Барои зудудани каммаърифатии шуури динӣ ва динбадбинӣ аз зеҳнӣ қишрҳои гуногуни ҷомеа бо дили поку нияти холис рӯ ба Қуръон ва суннатуннабӣ биёрем. Ба ҷомеа ва давлати худ назари нек ва беғараз дошта бошем. Дин, давлат ва ҷомеаро аз ҳам ҷудо нишон надиҳем. Диндорон ҳама инсон ва шаҳрванди ҳамин кишваранд ва ҳуқуқу озодиҳои онҳо аз тарафи давлат кафолат дода шудааст. Вақте ки «овоза»-ҳои Инқилоби Октябри ленинӣ ба кишварҳои кӯҳистони мусалмоннишини Осиёи Миёна мерасид, ҳазорон донишмандони мусалмон аз ҷониби ҷонибдорони Инқилоби болшевикӣ ва қумондонҳои саҳроии пантуркистӣ ба қатл расонида шуд. Ҳазорон китобҳои нодири таърихӣ ва динӣ ба коми оташ фурӯ рехтанд. Масҷидҳо анборхона, ҳезумхона, мушхона ва киноконсертзал шуданд. Ин ҳанӯз овоза буд. Овозае буд, ки каммаърифатии динӣ ва динситезиро дар ҷомеа пурзӯр намуд. Таълимоти ҷаноби Ленин хилофи муллокушӣ ва қатли уламои динӣ ва оташ задани китобҳои муқаддас ва ёдгориҳои таърихӣ буд. Мухолифини дину мазҳаб либоси болшевекӣ ба бар карданд ва куштанду сӯхтанд. Аввал овоза мекарданд, ки фалон домулло душмани Шӯро аст ва баъдан ҳамон донишманд ва ё домулло парронда мешуд ва бадарға мегардид. Овозаҳои замони муосир бештари вақт ғаразнок буда, характери иртиҷоӣ, манфиатҷӯӣ ва сиёсӣ дорад. Чӣ тавре ки ба фолбинии ҷугӣ бовар надорам, ба овозаҳои бардурӯғ низ бовар надорам.

- Ҳушмандӣ ва худшиносии динӣ ва миллиро дар мусалмонони кишвар Худованд насибу рӯзӣ гардонад, ки ба овозаҳои бардурӯғ ва ғаразноки бепоя ва беаслу пур аз хурофот бовар накунанд, зеро хурофоту ҷаҳолат асли ширк ва куфр аст. Ва шайхи мӯҳтарам, бигӯед, ки президенти собиқи Русия Владимир Путин дар як вохӯрияш бо Шумо гуфта буд, ки ба роҳ мондани муносибати судманди доираҳои динии Русия ва дигар кишварҳо, аз ҷумла Тоҷикистон муҳим аст. Пас ҳамкориҳои рӯҳониёни Тоҷикистон бо рӯҳониёни Русия имрӯз дар кадом сатҳ қарор дорад?

- Воқеан, ҷаноби Путин нисбати дини ислом ва мардуми Тоҷикистон назари нек дорад. Ва нисбати банда ҳамчун раиси Маркази исломӣ ва Шӯрои исломии Тоҷикистон эҳтироми хоса дорад. Дар конфронсҳои диние, ки дар Русия баргузор мегардад, мо низ даъват мешавем. Имсол бо шарофати ҷашн ва бузургдошти 1310-солагии Имоми Аъзам (р) чанд сафари хидматӣ ба Русия доштем, ки бо мусалмонони минтақаҳои гуногуни Русия вохӯрдаву сӯҳбатҳо кардем. Барои беҳтар шудани шароити иҷтимоӣ ва ибодатии мусалмонон дар Русия бо ҷаноби Путин ва раҳбари динии ин кишвар маслиҳат намудем. Барои ҳамкориҳои рӯҳониёни ҳар ду ҷониб ба таври доимӣ заминаҳои воқеӣ омода сохтем. Ҳамкориҳои мо бо рӯҳониёни Русия дар сатҳи ҳасана қарор дорад. Дар Русия мусалмонони зиёд зиндагӣ ва фаъолият доранд. Масҷидҳои зиёд ва зебо дар ин диёр қомат афрохтаанд. Муҳоҷирин бе мушкилӣ дар ин масҷидҳо намоз мехонанд ва ин самараи ҳамкории мо бо мақомоти воломақоми рӯҳониёни Русия мебошад.

- Чун дар хабар аст, Шӯрои уламои исломии Тоҷикистон аз имомхатибони кулли кишвар дархост карда буд, ки ҷонибдорони фирқаи салафияро ба хондани намоз бо шеваи ҳанафӣ даъват кунанд. Ва ҳамон вақт яке аз пешвоён ва пайравони ҷараёни салафия Муҳаммадии Раҳматуллоҳ ин тасмимро бепоя ва ғайриимкон хонд. Лутфан бигӯед, ки ҷонибдорони салафия барои фикрашон чӣ далоиле пеш меоварданд? Дар ҳоле, ки ба андешаи соҳибназарон, ин тасмими Шӯрои уламои исломӣ алайҳи ҷараёни салафия барои таҷлили бузургдошти 1310-солагии Имоми Аъзам (р) замина гузошт.

- Маркази исломӣ ва Шӯрои уламо дар кишвар аз аввалинҳо шуда, хатари ҳаракати салафияро дарёфт ва муайян намуд. Ва барои ифшои симои аслии ин бемазҳабон, ки бо номи салафия зуҳур намуданд, китоби «Симои воқеии салафия»-ро чоп намуда, манзури мусалмонони кишвар намудем. Дар ин китоб фикру ақидаи донишмандони ислом ва чеҳраҳои шинохтаи динӣ: Домулло Сайдраҳмони раҳматӣ, домулло Ҳикматуллоҳ, домулло Маъруф ва домулло Ҳабибуллоҳ нисбати фирқаи салафия ва хатари онҳо мухтасаран маълумот дода шуд. Мақоми матбуот низ дар ифшои рози нуҳуфтаи фирқаи салафия бузург аст. Бисёр ба ном «чеҳраҳои динӣ» аз аввал дар асари бехабарӣ ё аз рӯйи тарс нисбати салафия бетарафиро ихтиёр намуданд. Ва гурӯҳе пиндоштанд, ки ҷараёни салафия аз ҷониби ниҳодҳои давлати раҳандозӣ шуда. Ва баъзе рӯҳониёну воизони номдор омад – омади салафияро ба сари қудрат интизор буданд! Салафиҳо ба муқобили аҳли тариқат ва уламои ростин бархостанд ва мазҳабро инкор намуданд. Бозори тундгӯйҳо ва ба ширку куфр мутаҳамкуниҳои баъзе воизини мақомхоҳ авҷ гирифт. Ҳар яке мехост худро соҳиби дин ва мусалмони асил муаррифӣ намояд. Салафиҳо Маркази исломӣ ва Шӯрои уламоро эътироф намекарданд ва ҳарифи худ намепиндоштанд. Мутакаббир буданд. Байни уламо ихтилоф эҷод мекарданд. Баъзе сиёсатшиносҳо ва таҳлилгарон ба он хулоса буданд, ки бояд салафия ба расмият аз ҷониби давлат шинохта ва эътироф карда шавад. Сабти овози онҳо дар дискҳо маҳфуз аст. Салафиҳои мисрӣ, покистониву мадинагӣ ва яманӣ фаъол шуданд. Салафиҳо чун занбурӯғҳои заҳрогин ва телпакҳои морӣ дар мазрааи сабзу хуррами мазҳаб нумӯ карданд. Уламои динро ба шиагароӣ ва суфигароӣ муттаҳам мекарданд. Нуриддини Тӯраҷонзодаро шиа муаррифӣ намуданд ва эшон дар навбати худ салафиҳоро маҳкум намуд. Акбари Тӯраҷонзода, домулло Абдураҳими қазоқонӣ, мавлавӣ Сайдмаҳмуд, эшони Маҳмуд ва мулло Ҳайдар аз пайомадҳои манфии ҳаракати салафия тавассути матбуот ва наворҳои дискӣ ошкоро ҳарф гуфтанд. Ҳамчун сардори Шӯрои уламои исломӣ ва мусалмони оддӣ Муҳаммадии Раҳматуллоҳро ба дафтари кориам даъват намуда, насиҳат кардам, ки аз доираи таълимоти Абӯҳанифа (р) берун наравад ва дар байни мусалмонони мазҳаби ҳанафӣ ихтилоф эҷод накунад. Зеро таълимоти мазҳаби ҳанафӣ омили асосии сулҳу салоҳ дар ҷомеа аст. Муҳаммадии Раҳматуллоҳ қадам фарохтар гузошта, гуфт, ки дар доираи мазҳаби ҳанафӣ иктифо намекунем ва ҷаҳонбинии динии мо салафиҳо васеътар аз доираи ҷаҳонбинии ҳанафиҳо, суфиҳо ва шайхҳо, муллоҳо ва аҳли тариқат аст. Салафиҳо дар ин нишаст ягон далели шаръӣ барои исботи фикрашон наоварданд. Суханронияшон бемантиқ ва хилофи таълимоти мазҳаб буд. Одоб ва либоси шаръӣ надоштанд. Суннатҳои намози панҷгонаро бо баҳонаи «дар хона мехонем» намехонданд. Ба суннат пойбанд набуданд ва суннатгурезӣ мекарданд. Дар масҷиди маҳалаи Яккачанори шаҳри Душанбе бо сархатиб дар муноқиша шуданд ва салафиҳо пешдастӣ намуда, нисбати ин сархатиб ба Прокуратура аризаи шикоятӣ навиштанд. Беинтизомӣ, беодобӣ ва тартиботи ҷамъиятиро салафиҳо вайрон намуданд ва ҳам пешдастӣ карданд, то сархатибро ба маҳкама кашанд. Салафия як ҷараёни ифротгаро ва тундгарои сиёсии ба ном динӣ мебошад, ки худро бо либоси шаръӣ орастаанд, ки мусалмонони кишвари Тоҷикистон ниёзе ба онҳо надоранд. Ҷашн ва бузургдошти 1310-солагии орифи шаҳид ва суфии куфӣ Абӯҳанифа (р) бо пешниҳоди бевоситаи Президенти кишвар, ҷаноби Эмомалӣ Раҳмон таҷлил гардид. Зеро сират ва таълимоти Имоми Аъзам (р) ифтихори уммати исломӣ ва барои башарият аст. Наҷоти мусалмонони кишвар дар шинохти мазҳаб ва таълимоти башардӯстонаи он нуҳуфтааст. Худшиносӣ ва андешаи динӣ ва миллӣ аз ҳамин сарчашма оғоз мегардад.

- Дар маросими кушодашавии аввалин Маркази исмоилӣ, ки бо иштироки Президенти кишвар ва роҳбари исмоилиёни ҷаҳон Оғохони IV сурат гирифт, 350 меҳмони хориҷӣ даъват шуда буданд ва шумо низ он ҷо ширкат варзидед. Хуб мешуд, ки аҳамияти Маркази исмоилияро барои мардуми тоҷик шарҳ медодед?

- Бале. Дар маросими ифтитоҳи ин Маркази исмоилия ҳузур доштам. Маркази исмоилия, ки дар асоси талаботи Сарқонуни кишвар роҳандозӣ шудааст, барои ниёз ва пайравони исмоилия аҳамияти бузург ва муфидеро доро мебошад. Ин марказ пайравони худро аз гаравидан ба гурӯҳҳои тундрав боз медорад. Пайравони исмоилия то имрӯз дар доираи дӯстӣ ва фазои сулҳу оромӣ бо мо умр ба сар бурданд ва ҳамзабону ҳамватани мо мебошанд. Тоҷикистон давлати демократӣ мебошад ва ин падида яке аз нишонаҳои истиқлолият мебошад. Эҳтироми ҳамзабону ҳамватан айни муддаост.

- Шайхи мӯҳтарам! Нисбати симпозиюми байналмилалие, ки бахшида ба бузургдошти 1310-солагии Имоми Аъзам (р) дар таърихи 5-6-уми октябри соли 2009-и мелодӣ дар шаҳри Душанбе баргузор гардид, чӣ назаре доред?

- Симпозиюми мазкур раҳмати Худованд буд, ки ба василаи Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон ба мардуми шарифи Тоҷикистон ва кулли уммати исломӣ мушарраф гардид. Дар ин маврид мехоҳам бигӯям, ки назарҳои бад ва дидгоҳҳои носолим нисбати дини ислом ва мазҳаби ҳанафӣ зудуда шуд. Таълимоти дини ислом ва мазҳаб пайёмовари сулҳу сафо, асли ваҳдати миллӣ ва худшиносию худогоҳӣ ва мактаби бузурги Худошиносӣ бар хилофи тундгароӣ, терроризм, экстримизм ва ҳамагуна ҷаҳлу нодонӣ ва хурофоту бидъат муаррифӣ гашт. Соҳибқаламон ба нигориши ҳақ пардохтанд ва аз нигориши ботил нисбати дини ислом даст кашиданд. Раиси ҷумҳур нисбати каҷназарӣ ва беандешагӣ ба дину мазҳаб дар кишвар хотима гузошт. Соҳибмазҳабонро сазовор аст, ки ботамкин, дурандеш, таҳаммулпазир, диндӯстдор ва боғайрату мусалмони воқеӣ бошанд. Уламоро зарур аст, ки манфиатҳои дину кишварро аз манфиатҳои шахсӣ ва гурӯҳӣ муқаддам баршуморанд. Бештар ба сират ва мактаби Худошиносии Абӯҳанифа (р) руҷӯъ бояд кард. Тоҷикистон дар рӯзҳои симпозиюм маҳфили хайр ва лутфу раҳмати илоҳӣ буд. Донишмандони зиёд аз кишварҳои дуру наздик меҳмони ин кошонои раҳмат гардиданд. Таҷлили бузургдошти 1310-солагии фақеҳи шаҳид тавонист, ки пайравони ин мазҳаб ва намояндагони кулли умматро сари як дастархон ҷамъ намояд. Албатта ин ибтидои кор аст ва аз ин бояд сипосгузорӣ ва шукргузорӣ намуд. Зеро заволи неъмат дар носипосӣ ва бешукрист. -

Шайхи мӯҳтарам! Лутфан маъзарат мехоҳем. Шунидем, ки як – ду моҳ қабл аз оғози симпозиюми мазкур гирифтори бемории шадид ва ногаҳонӣ шудед, ки муддате чанд рӯз дар шифохона бистарӣ будаед. Ҳолдонҳо бад-ин ақидаанд, ки ба Шумо ба таври маҷҳул ба ҳангоми таъомхӯрӣ ғизои заҳрогин додаанд ва бемории Шумо низ аз сабаби истифодаи ҳамин таъоми заҳрогин аст. Аз заҳр додани Шумо кӣ ва киҳо манфиатдор мебошанд? Ё овозаҳое шунида мешавад, ки шайх Амонуллоҳро аз вазифаи раҳбари Маркази исломӣ ва Шӯрои уламо сабукдӯш мекунанд ва бад-ин сабаб ба бемории сахт гирифтор шудааст…

- Писарам, аз тири қазо касе гурехта наметавонад. Сайёди азал ҳар вақте бихоҳад, риштаи умр ба миқрози марг бурида мешавад. Марг паёмовари васл аст ва оғози ибтидои зиндагӣ. Расулуллоҳ (с) хатамуннабийин ва раҳмт-ул-оламин буд, дар ғазваи Хайбар мухолифини дин тавассути аҷузаи ҷуҳуде дар таъом ба ӯ заҳр доданд. Бо илҳоми илоҳӣ ва бо башорати фариштаи раҳмат – Ҷабраил воқифи асрор гашт. Луқмаи таъомро фурӯ набурд. Ва саҳобае, ки бо ҳамроҳии Расулаллоҳ (с) буд, ба муҷарради фурӯ бурдани луқмаи таъом ҳалок гардид. Вақте ки Расули раҳмат (с) дар бистари марг буд, ба Оиша (рз) гуфт: «Асари заҳре, ки дар ғазваи Хайбар ба ман дода буданд, ҳамакнун рагҳои қалбамро пора мекунад». Ин беморӣ сир ва асрори ман аст, ки дар айни ҳол чизе нахоҳам гуфт. Худованд донои роз аст ва дарду шифо медиҳад. Ба қисмати дуввуми савол ба бандагони мусалон чунин ҷавоб мегӯям, ки аз гумони бад бипарҳезед. Нисбати бародари мусалмон бадгумонӣ ва тӯҳматро раво набинед. Бадсиришт ва кинатузро аз бадгумонӣ ва тӯҳмат чора нест. Бе изни Худованд вазифаи мазкурро кӣ соҳиб шуда метавонад? Беҳтарин файсалкунанда ва афзалтарин донандаи дил Худованд аст.

- Шайхи мӯҳтарам! Шифо ва саломатиро барои Шумо аз даргоҳи Худованди меҳрубон хоҳонем. Ҳамчун раҳбари Маркази исломӣ ва Шӯрои уламо барои хонандагони ҳафтаномаи «Пайкон» ва мусалмонони кишвар чӣ таманное доред?

- Аз Худованди маннон таманнои онро дорам ва пайваста дуо мекунам, ки сулҳу сафо фазои кишварро тарк накунад. Мусалмонон худшиносу худогоҳ бошанд. Истиқлолияти динии кишвар ва мазҳабии худро ба ҷонҳо харидорӣ кунанд. Наҷоти мусалмонони кишвар дар шинохти мазҳаби худ ва тобеъи авомири Қуръон ва суннатуннабӣ будан аст. Ҳар вақте ки мазҳаб ва таълимоти Абӯҳанифа (р)-ро тарк гуфтед, интизори сад бало ва фитна бошед! Ағёрҳои дину мазҳаб дар каминанд. Мисли лӯхтакҳои шӯъбадабозон худро бо либосу дастори исломӣ ороста, парчам ва колои ношоямро аз дӯкони ақидаи палидашон тақдим ва ҳадяи мардуми мутаддайин мекунанд. Аз макру фиреб ва тақдими ақида ва ҳадяи ағёрҳои дину мазҳаб бипарҳезед! Кишвари соҳибистиқлол – Тоҷикистони азиз ва Президенти он, ҷаноби Эмомалӣ Раҳмонро қадрдонӣ намоед! Кишвар ва ҷаноби Президент неъмати Парвардигоранд. Уламои дин азизони Худоянд ва азизонро зарур аст, ки аз нифоқ дур бошанд. Шикасти уламо шикасти уммат аст. Умматро набояд шикаст. Аз доми тазвири савдогарони динфурӯш огоҳ бошед! Алломаи аҳли тариқат ва булбули боғи маърифат – Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ (р) чӣ ба маврид ва хуб фармудааст, ки мо низ ба ҳамин ақидаем: Ҳар кӣ моро ёд кард, эзид мар-ӯро ёр бод, Ҳар кӣ моро хор кард, аз умр бархӯрдор бод! Ҳар кӣ андар роҳи мо хоре фиканд аз душманӣ, Ҳар гуле, к-аз боғи васлаш бишкуфад, бехор бод! Дар ду олам нест моро бо касе гарди ғубор, Ҳар кӣ моро ранҷа дорад, роҳаташ бисёр бод!

Мусоҳиб Аҳлиддини САЛИМПУР, БМСТЖ

Наҷмиддинов дуруст гуфт, ё иштибоҳ кард?

Дар як нишасти матбуотӣ Сафаралӣ Наҷмиддинов, вазири молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон чораи Ҳукумат барои пеш гирифтани масъалаи содирот дар барномаи зиддибӯҳрониро дастгирӣ кард ва ҳамчунин аз лиҳози содироти истеҳсоли маҳсулот онро хеле муассир арзёбӣ намуд. Ин дар ҳолест, ки ҳанӯз дар оғози бӯҳрони ҷаҳонии молиявӣ нархи маҳсулоти содиротии кишвар, дар мисоли пахта ва алюминий паст шуда буд ва бо назардошти чунин вазъият боз масъалаи содирот дар миён гузошта шуд. Оё воқеан дар радифи аввал гузоштани масъалаи содирот дар барномаи зиддибӯҳронӣ дуруст ва ба иқтисодиёти кишвар манфиатовар?
Барномаи зиддибӯҳронӣ ва истодагарии «ТАЛКО»
Замоне масъалаи содирот дар барномаи зиддибӯҳронӣ рӯи кор омад, ки роҳбарияти ширкати «ТАЛКО» аз сабаби паст шудани нархи алюминий дар бозори ҷаҳонӣ ҳудуди 700 доллар зарар, фаъолияти ширкати худро пеш мебурд. Зеро арзиши алюминий аз 2800 ба 1250 доллар паст шуд ва ба қавли Шералӣ Кабиров, ҷонишини директори ширкати «ТАЛКО», барои истеҳсоли алюминий 2000 доллар масраф мешуд.
Дар баробари ин, пас аз оғози бӯҳрон ва таҳияи барномаи зиддибӯҳронӣ дар Тоҷикистон дар муддати муайяне ҳаҷми содирот нисбат ба дигар давраҳои соли гузашта камтар шуд. Масалан, мувофиқи маълумоти Нуриддин Қаюмов, директори Пажӯҳишгоҳи иқтисодӣ, дар ҳамин ду моҳи сипаришуда гардиши савдои хориҷӣ 2 миллиарду 534 млн 18 ҳазорро ташкил кардааст, ки назар ба ҳамин давраи соли гузашта 28,6 фоиз камтар мебошад. Аз он ҷумла содирот 1 миллиарду 361,6 миллион ё ки иҷроишаш 67, 7 фоиз, яъне 32,3 фоиз кам шудааст. – Яке аз сабаби кам шудани содирот аз ҳисоби паст шудани нархи алюминий ва пахта дар бозори ҷаҳонӣ мебошад. Ғайр аз ин, содироти алюминий ва пахта низ ба хориҷ кам шудааст, ки омили дуввуми кам шудани савдои хориҷист,- мегӯяд ӯ.
Бино ба маълумоти Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар муқоиса бо ҳамин давраи соли гузашта дар нимсолаи аввали соли ҷорӣ ҳаҷми содироти молу маҳсулот аз Тоҷикистон ба андозаи 48 дарсад ё худ 379 млн. доллар камтар шудааст. Дар ин ҳол чи гуна метавон барномаи зиддибӯҳрониро муассир арзёбӣ кард, ки дар баробари гирифтани 116 млн. доллар ва ба миён гузоштани масъалаи содирот боз ҳаҷми содирот кам шудааст?

Арзон содир мекунему гарон мехарем
Барои истеҳсоли молу маҳсулоти кишоварзӣ ва содир кардани он ба хориҷ аз кишвар С. Наҷмиддинов пешниҳод кардааст, ки корхонаҳои коркарди ин гуна маҳсулот таҷдид гардад ва бо дастгоҳҳои замонавӣ таҷҳизонида шавад. Аммо барои чӣ дар масъалаи истеҳсоли маҳсулот ва гардиши он дар дохили кишвар ва таъмини ниёзи мардум бо маҳсулоти кишоварзӣ чунин як пешниҳод карда нашуд? Магар мардуми Тоҷикистон пурра бо маҳсулоти кишоварзӣ таъминанд, ки ҳоҷат ба баровардани он пайдо шудааст? Ҳар сол аз кишвари Қазоқистон садҳо тонна гандуму орд ворид мешавад, аз Покистон картошка ва аз Чин биринҷу боз дигар маҳсулот. Мо лофи миллион тонна истеҳсоли ғалладонаро мезанему картошкаи истеҳсолкардаамон бар сари ҳар одам дар кишвар ҳудуди 90-килоӣ дар як сол мерасад. Вале боз чаро маҳсулотро аз хориҷ ворид мекунем?
Корхонаҳои коркарди пӯст аз кишвари ӯзбекистон ашёи хом ворид мекунанд, аммо пӯсти хоми Тоҷикистон ба Хитою Қирғизистон ва Туркияву дигар мамолик фурӯхта мешавад. Ин ҳеҷ мушкил нест, ки ба хориҷ бароварда мешавад. Аммо мушкил дар он аст, ки ашёи хом ҳама вақт бо нархи нисбатан арзон харида мешавад. Аз ин рӯ, чун дар дохил корхонаҳои коркарди пӯст дорем, барои чӣ ба хориҷиҳо бо нархи арзон молу маҳсулоти ватаниро фурӯшем? Дар акси ҳол, худи аҳолии кишвар боз ҳамон пӯстҳои 70-100 сомонӣ фурӯхтаашонро бо нархи 200-250 сомонӣ мехаранд. Яъне, пӯст аллакай ба сифати пойафзоли чармӣ ба бозори мо ворид мешавад ё ин ки дар мисоли костюмҳои чармӣ ва мардум онро бо нархҳои нисбатан гарон ва аз фурӯхтаи худ хеле тафовуткунанда мехаранд. На танҳо пӯст, балки дар Тоҷикистон бештари маҳсулот ба сифати ашёи хом ба хориҷ бароварда мешавад. Ин маънои онро дорад, ки мо арзон содир мекунем ва гарон мехарем.

Ислоҳоти саросемавори соҳаи кишоварзӣ
Дар ҳамин ҳол, коршиноси масоили иқтисодӣ Ҳоҷимуҳаммад Умаров барномаи зиддибӯҳрониро чандон муассир намедонад. ӯ чунин андеша дорад, ки бояд аввал масъалаи ба соҳаи табодули воридот майлдошта эътибори ҷиддӣ дода мешуд.- Масалан, як барномаи хуб пешниҳод мекарданд ва 500 млн доллар медод, 300 млн долларашро барои таҷдиди корхонаҳо дар соҳаи табодули воридот мегузарониданд, хуб мешуд. Зеро, чун корхона ба кор дарояд, маҳсулот ба бозор мебарояд, мардум кор мекунанд ва музд мегиранд, музди кор низ ба бозор меравад. Боз гардиш сар мешавад ва талабот ба тамоми ашё пайдо мешавад. Яъне, зиндашавии истеҳсолот рафтан мегирад. Ва хеле хато карданд, ки дар барномаи зиддибӯҳронӣ аввал масъалаи соҳаи ба содирот майлдоштаро монданд. Барнома иҷро нашуд. Чунки мо ҳоло дар бозори ҷаҳонӣ, ба хусус Аврупо тоби рақобат карданро надорем. Ҳоло мо бояд кӯшиш намоем, то ҳар чизеро, ки аз хориҷ ворид мешаваду дар дохил истеҳсоли он имкон дорад, камтар қабул кунем,- мегӯяд ӯ.

33 ҳазор хоҷагӣ ва 538 миллион қарз
Ваҳҳоб Воҳидов, иқтисодшиноси дигар мегӯяд, ки имрӯз, вақте соҳиби давлати соҳибистиқлол, демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ шудем, бояд пеш аз ҳама дар бораи он фикр кард, ки чи тавр аҳолии 7,4-миллионнафараи худро бо маҳсулоти босифати ватанӣ, аз он ҷумла, ғалладона ва гандум (маҳсулоти ордӣ), сабзавот, меваҷот, маҳсулоти чорводорӣ (гӯшту пӯст) таъмин карда тавонем. Барои иҷрои ин вазифаи бисёр ҳам масъулиятнок соҳаи кишоварзӣ якчанд ислоҳоти саросемаворро аз сар гузаронид. Якум, дар давраи Шӯравӣ 800-850 колхозу совхоз ва хоҷагиҳои давлатӣ буданд, ки онҳо истеҳсоли маҳсулоти кишоварзиро барои пурра таъмин кардани аҳолӣ сафарбар мекарданд. Аз он ҷумла, соҳаи пахтакорӣ яке аз соҳаи пешқадамтарин ва сердаромадтарин буд. Барои он ки давлат ба ин кор машғул буд. Давлат соҳаи кишоварзиро пурра таъмин мекард ва давлат маҳсулоти кишоварзиро бо ихтиёри худ ба минтақаҳои гуногун, пеш аз ҳама ба давлати Русия ва дигар ҷумҳуриҳои ҳамонвақтаи бародарӣ мефиристод ва аз ҳисоби марказ мо маҳсулотҳои лозимаро мегирифтем. Вай гуфт: «Ҳоло ба ҷойи 800-850 хоҷагии калону хурди давлатӣ 33 ҳазор хоҷагӣ пайдо шудааст. Аммо ҳоло пахтакорони Тоҷикистон аз ташкилотҳои гуногун, пеш аз ҳама фючеристҳо 538 млн. доллар қарздоранд. Ин хел ҳодисаро дар ҷаҳон дар мисоли Тоҷикистон бори аввал мебинам. Чунки аз ҳисоби пахта мо дар даврони Шӯравӣ садҳо миллион рубл даромад ба даст меовардем. Даромаднокии онҳо то 35-40 фоиз мерасид. Имрӯз қариб, ки тамоми соҳаҳои пахтакорӣ зарароваранд. Барои он ки ҳосили он хеле кам аст. Соли 2008 аз ҳар як гектар 15,6-сентнерӣ ё, ки 353 ҳазор тонна пахта истеҳсол кардему халос. Аммо мувофиқи қарори қабулкардаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, то соли 2015 бояд 600-650 ҳазор тонна ва аз ин ҳам зиёдтар пахта истеҳсол кунем».
Ба андешаи ӯ зиёд шудани теъдоди корхона ва фабрикаҳои ресмонресӣ, ки имрӯз шумораи онҳо ба 19 адад расидааст ва оянда боз ҳам зиёдтар мешавад, ба суди кишвари Тоҷикистон хоҳад буд.
Дар ҳамин ҳол, мо содир мекунем, то аҳолии кишвар аз Хитою Русия ва Қазоқистону Покистон дубора ворид кунанд? Содир кардани маҳсулот ҳеҷ ҷойи нигаронӣ надорад, аммо вақте мардуми кишварамон ба чунин маҳсулот ниёз доранд, чаро онро ба берун барорем ва мардум дубора бо нархи гаронтар аз хориҷ харидорӣ намоянд? Донаи пучро ҳарчанд зоҳираш зебост, аммо ба зоғи чашмгурӯсна низ лозим нест.

Исфандиёр ХАЛИЛОВ, БМСТЖ