Главная > Фарангиси МУЗАФФАР > Раҳматилло ЗОЙИРОВ: «То интихобот моро худи Ҳукумат муаррифӣ мекунад»

Раҳматилло ЗОЙИРОВ: «То интихобот моро худи Ҳукумат муаррифӣ мекунад»

— Мӯҳтарам Раҳматилло Зойиров, биёед сӯҳбатамонро аз суоли ғайриоддие оғоз менамоем! Агар Шумо, фарз кардем вазир мебудед, ба кадом ҳизб овоз медодед ва агар аъзои ягон ҳизб намебудед, ба ҷонибдории кадом ҳизб овоз медодед ва барои чӣ?

— Сараввал, то имрӯз ҳатто вазир ҳам мешудам, ғайриҳизбӣ будани ман ғайриимкон мебуд, зеро инсони бемавқеъ ва беташаббус буда наметавонам. Яъне, вақте инсони фаъолу мавқеи шаҳрвандӣ дошта, ки доимо навобаста аз илму тахассусу вазифааш шахси сиёсӣ мебошад, бе ҳизб буда наметавонад.
Сониян, агар ягон ҳизби дар ҷомеа вуҷуддошта ба мавқею ҷаҳонбинии ин ё он шахс мутобиқ набошад, он шахс бояд якҷоя бо ҳамфикронаш ҳизби навро ташкил намояд. Дар фаъолияти ман ҳамин тавр ҳам шуд. Ман дар якҷоягӣ бо як гурӯҳи ҳамфикрон соли 1998 Ҳизби сотсиал-демократро ташкил намудам. Аз ин хулоса, агар ман ҳатто вазир ҳам мешудам, узви ҳизби ба мавқеи худ мутобиқ мебудам.
Сеюм, агар узвияти ман дар ҳизб ба қонун мутобиқ набошад, ё ки манфиатҳои хизматӣ, давлатдорӣ беҳизбӣ будани маро талаб намояд, ман узвияти худро қатъ накарда, аз рӯи қонун боз медоштам. Дар ҳамон вақт ҳам ҳамчун шаҳрванд дар интихобот ба ҳизби ба мавқеи худ мутобиқ овоз медодам. Ин вазифаи шаҳрвандист. Барои ман ин мафкураи демократияи иҷтимоӣ ва таҷассумкунандаи ин мафкура Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон мебошад!
Чорум ва хулосаи умумӣ. Вазифаи вазир ин вазифаи касбӣ нест. Ҳатто ин вазифиаи маъмурӣ нест. Ин вазифаи сиёсист, яъне вазир бояд стратег бошад, биниши сиёсӣ, идоравӣ ва лаёқати масъалагузорӣ дошта бошад. Ҳатмӣ нест, ки вазир аъзои ҳизб бошад. Аммо вазире, ки мавқеи шаҳрвандӣ надорад, яъне мафкураи мушаххас надорад, ҳуқуқи ишғол кардани ин вазифаро надорад.
— Дар яке аз изҳоротатон қайд намуда будед, ки ҳизбҳои сиёсӣ «намурдаанд» ва дар мухолифат қарор доранд. Шумо мухолифати ҳизбҳои сиёсиро дар чӣ мебинед? Магар дар гузаронидани нишастҳои матбуотию изҳорот пахш намудан? Агар воқеан ҳизбҳои сиёсӣ дар мухолифат қарор дошта бошанд, чаро ба ҳаёти иҷтимоию иқтисодии мардум таъсир расонда наметавонанд?
— Бояд қайд намоям, ки «намурдан» ё ки дар мухолифат қарор доштан ин мазмуни ҷанги ашадӣ ё силоҳбадаст буданро надорад. Мухолифат дар ҷомеаи бофарҳанг ин мухолифати мафкуравӣ, нотарс будан ва истодагарӣ дар исбот ва ҳифзи ин мафкура, талаби шаффофият ва назорат аз болои амалигардонии ҳокимияти давлатӣ, розӣ нашудан бо усулу воситаҳои идора дар давлатдорӣ ва ғайра мебошад.
Ҳизби сиёсии мухолиф ба ҳаёти иҷтимоию иқтисодии мардум бевосита бо мазмуни моддию молиявӣ таъсир расонида наметавонад, зеро ин ҳизб дар ҳокимият қарор надорад. Агар ҳизби сиёсии мухолиф, ки моҳиятан созмони ғайритиҷоратӣ мебошад, вақте ки ӯ аз буҷаи давлат дастгирӣ намеёбад, аз хориҷа ё шаҳрвандони хориҷӣ, созмонҳои байналмилалӣ ба ин ҳизб маблағгузорӣ кардан манъ мебошад, барои соҳибкорон ширкат варзидан дар фаъолияти ин ҳизб ғайриимкон аст (аз рӯи муҳити сиёсӣ), хусусан дар фаъолияти Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон, дар ин ҳолат агар ҳизби сиёсии мухолиф ба ҳаёти иҷтимоию иқтисодии мардум бевосита бо мазмуни моддию молиявӣ таъсир расонад, маълум мешавад, ки ин ҳизб бо фаъолияти ғайриқонунӣ, агар нагӯем, ки бо муносибатҳои коррупсионӣ дохил шудааст, яъне бо ҷинояту фасод машғул мебошад.
Аз ҳама муҳимаш дар он аст, ки аз рӯи қонун вазифаи асосии ҳизби сиёсӣ ин ташаккул додани иродаи сиёсии мардум мебошад. Ин сараввал дар асоси фаъолияти таҳлилию мафкуравӣ, рақобати сиёсӣ имконпазир аст. Барои ин дар ҷомеа се омили асосӣ лозим аст: а) муҳити демократияи сиёсӣ; б) дарки таъиноти иҷтимоии ҳизбҳои сиёсӣ ва рақобат байни онҳо; в) таъмини баробарии онҳо ва дастгирии плюрализми сиёсӣ ва идеологӣ аз ҷониби давлат. Дар ин вақт аз ҳизбҳо чорум омил ва омили асосӣ барои пешрафти ҷомеаи шаҳрвандӣ талаб карда мешавад. Ин баланд бардоштани таҳаммулпазирӣ ва фарҳанги сиёсию ҳуқуқии мардум аст. Ислоҳоти иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, ташкилӣ ва ғайра — ин масъалаҳои сиёсист. Аз ин ҷо, дар асоси рақобати таҳлилию мафкуравӣ ҳизбҳои сиёсӣ таъиноти иҷтимоӣ ва вазифаи асосии худ — ташаккул додани иродаи сиёсии мардумро амалӣ мегардонанд.
Имрӯз Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон барои дар роҳи дуруст қадами устувор гузоштани Тоҷикистони муосир, ки роҳи вазнин ва пурмашаққат мебошад (аммо сабуктар ва самараноктар аз роҳи бетаҳлилу кӯр-кӯрона!), мубориза бурда истодааст.
— Чанде қабл тавассути ВАО ба Президенти мамлакат, Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, КМИР муроҷиат намудед. Оё барои амалӣ гардидани пешниҳодҳоятон ягон эътимод доред? Агар боварӣ надошта бошед, чӣ водор намуд, ки муроҷиат намоед?
— Агар иродаи сиёсии ҳокимияти давлатӣ ба манфиати ҷомеаю давлатдорӣ вуҷуд медошт, амалӣ гаштани пешниҳодҳои мо ин зарби ду ба ду мебуд. Аммо иродаи сиёсӣ бар зидди на танҳо пешниҳодҳои мост, балки бар зидди таъиноти иҷтимоии ҳокимияти давлатӣ. Зеро ҳокимияти имрӯзаи Тоҷикистон манфиатҳои худро, ки аз манфиатҳои ҷомеаю давлат ва халқ фарқкунанда мебошад, ба манфиатҳои охирин мутобиқ кардан намехоҳад. Дар ин ҳолат, барои Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон ва шахсан ман, манфиатҳои умумии ҷомеаю мардумро ифода намудан, аз эътимод доштан ё надоштани мо ба амалӣ гардидани пешниҳодҳо муҳимтар мебошад. Хирадманде гуфтааст: «Ту вазифаи худро иҷро намо, ҳамон вақт эҳсос мешавад, ки чӣ арзиш дорӣ». Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон доимо дар иҷрои вазифаи худ мебошад ва дар мавқеи худ истодагарӣ мекунад. Ман боварии комил дорам, ки мардуми Тоҷикистон ба рӯзи эҳсоси арзиши мавқеъ ва ҷонибдории ҳизби мо рӯз ба рӯз наздиктар мегардад.
— Дар бораи иштирок ва суханрониатон дар Конфронси варшавагӣ, ки аз 28-уми сентябр ва 8-уми октябри соли 2009 доир гардид, сарусадо зиёд аст. Гӯё Шумо бо суханрониатон имиҷи Тоҷикистонро паст зада бошед. Воқеан, дар Конфронси варшавагӣ оид ба кадом масъалаҳо нуқтаи назари хешро иброз намудед ва сабаби чунин хӯрдагирӣ чист?
— Дар рӯзи 28-уми сентябри соли ҷорӣ оид ба чигуна фаҳмидан ва таъмин намудани волоияти қонун ва шаффофияти қонунгузорӣ дар минтақаи САҲА, хусусан дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, вазифаҳои дар пешистодаи САҲА дар Осиёи Марказӣ, зарурияти таҳия ва қабули Оинномаи САҲА сухан рондам. Рӯзи 8-уми октябри соли 2009 бошад, мавзӯи ҷаласаи пленарии конфронс интихобот буд. Аз ин рӯ, ман дар бораи мушкилиҳои интихобот дар кишвар, ғайриконститутсионӣ мавқегирӣ намудани ҲХДТ, ки ба моддаи 64-и Конститутсияи ҶТ мутобиқат намекунад, сухан рондам ва аз САҲА ва нозирони ӯ дар интихобот талаб намудам, ки дар даври интихобот баҳри риояи қонунгузорӣ ва санадҳои ҳуқуқии байналмилалӣ оид ба интихобот, ки аз ҷониби Тоҷикистон эътироф гардидааст, назорати ҷиддӣ баранд. Моҳияти асосии ин суханронии ман дар муроҷиат ва пешниҳодҳои Шӯрои сиёсии ҲСДТ аз 5-уми ноябр инъикос ёфта, дар чанд рӯзнома ба чоп расонида шуд.
Сабаби асосии пайдо шудани сарусадо оид ба суханронии ман дар он аст, ки ҲХДТ манфиатҳои худро аз волоияти қонун ва манфиатҳои миллӣ, асосҳои давлатдорӣ ва тақсимоти ҳокимият, ки моҳияти демократӣ будани давлатро тақозо менамояд, волотар мегузорад. Ин чиз бараъло аз рӯи хулосаи Ҳукумат оид ба тағйироту илова, хусусан оид ба ризо нашудани Ҳукумат барои ворид намудани намояндаҳои ҳизбҳои сиёсӣ ба комиссияҳои участкавӣ, такя кардани он ба гарави интихоботӣ, ки барои аҳли зиёӣ ва мардуми ғайридузду ғоратгар монеаи ҷиддӣ барои иштирок дар интихоботи Маҷлиси намояндагон мебошад ва ғайра дида мешавад. Ҳокимияти имрӯза ва ҲХДТ ҳамин тавр барои мардуми ҳалолу ростгӯю бовиҷдон, ки дар шароити имрӯзаи Тоҷикистон хоҳад нахоҳад камбизоату нодор мебошад, роҳи қонунии интихоб шуданро паси сар мекунад.
— Дар нишасти матбуотие дар бораи ҷашнгирии 85-солагии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон изҳори ақида намудед. Чӣ шуморо водор намуд, ки чунин масъаларо ба миён гузоред?
— Ин масъалаҳо, хусусан эътирофи номустақил будани ВМКБ, вилояту шаҳру ноҳияҳо, зарурияти ислоҳоти ҳудудию маъмурии Тоҷикистон на танҳо барои интихобот, балки дар умум барои рушди Тоҷикистон ва таъмини ояндаи кишвари мо тақдирсоз мебошад. Ин масъалаҳо аллакай дар соли 2007 дар Барномаи сиёсии ҲСДТ ҷой гирифтааст. Имрӯз дар арафаи 85-солагии ВМКБ танҳо ин масъалаҳо мушаххас номгузорӣ карда шудаанд.
— Соли 2005 дар арафаи интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии ҶТ бар зидди ҲСДТ мақолаҳо дар рӯзномаҳои марказӣ ба табъ расида, баъдтар дар рӯзномаҳои ноҳиявӣ айнан нашр шуданд. Сабаби инро дар чӣ мебинед? Оё имкони такрор шудани чунин ҳолатро интизор ҳастед?
— Ин на танҳо соли 2005 буд. Ҳолати имрӯза аз он давра фарқ надорад. Ҳатто чанд вақт қабл дар як мусоҳиба барои рӯзномаи «Озодагон» ман пешгӯӣ ва таъкид карда будам, ки «то интихобот моро худи ҳукумат муаррифӣ мекунад». Имрӯз ҲХДТ ва Ҳукумати ҷумҳурӣ ва маҳаллӣ аз ҳизби Сотсиал-демократ ҳарос доранд, на ин ки ҳамчун аз ҳизби мухолифи ашадӣ, балки аз ҳизби ҳақиқатгӯю адолатпеша.
— Моҳи феврали соли 2010 интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии ҶТ доир мегардад. Боварӣ доред, ки ҲСДТ дар парлумон ҷой мегирад?
— Аз рӯи шумораи ҷонибдорони худ, яъне овозҳои реалӣ, ҲСДТ танҳо аз рӯйи рӯйхати ҳизбӣ имрӯз каму кам сазовори 3 ҷойи вакили Маҷлиси намояндагон мебошад. Аммо беғаразӣ ва адолат аз моҳияти ҳокимияти давлатии Тоҷикистон дур хобидааст ва дар асоси яккатозӣ ин ҳокимиятро ҷилавгирӣ карда наметавонанд. Хусусан дар ҳолате, ки назорат аз болои ҳам фаъолият, ҳам салоҳияти комиссияҳои интихоботӣ, хусусан комиссияҳои ҳавзавӣ ва участкавӣ, ки тақдири интихоботро ҳал мекунанд, дар ихтиёри ҳокимияти маҳаллии Тоҷикистон мебошад. Ин мазмуни онро надорад, ки ман боварӣ надорам ба имкониятҳои ҲСДТ (мо дар парламент ҷой мегирем!), ман боварӣ надорам ба беғаразӣ ва амали одилонаи ҳукумати марказӣ ва маҳаллии Тоҷикистон.
— Рӯзи чоруми ноябри соли равон вохӯрии навбатии Президенти ҶТ Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони аҳзоби сиёсӣ ва дигар созмонҳои сиёсии кишвар шуда гузашт. Шумо ҳамчун раиси ҳизби сиёсӣ дар он вохӯрӣ ҳузур надоштед. Маълум гардид, ки сабаби ширкат наварзиданатон аъзои Шӯрои ҷамъиятӣ набуданатон аст. Пас чӣ пеш омада, ки дар ин Шӯро аъзо нестед? Дигар, ҳамчун сиёсатшинос ва ҳуқуқшинос ҷараёни баргузории он вохӯриро чӣ гуна баҳо медиҳед?
— Сараввал бояд қайд кунам, ки панҷ рӯз қабл дар Шӯрои ҷамъиятие, ки дар мавзӯи «Ҳизбҳои сиёсӣ ва интихоботи парлумон» ҷаласа гузаронда шуд, аксарияти раисони ҳизбҳои сиёсӣ иштирок надоштанд, аммо ман ширкат кардаму чандин бор баромад доштам. Дар ин Шӯрои ҷамъиятӣ Президенти кишвар иштирок надошт.
Дуюм, дар давоми чор соли охир ман панҷ бор расман талаб доштам, ки Президенти кишвар бо раисони ҳизбҳои сиёсӣ вохӯрӣ гузаронад.
Сеюм, ҲСДТ барои он аъзои Шӯрои ҷамъиятӣ нест, ки аз соли 1996 ман шахсан дар бастани шартномаи ризоияти ҷамъиятӣ, баъдан дар таҳия ва қабули Низомномаи Шӯрои ҷамъиятӣ (солҳои 1996, 1999, 2002) бевосита иштирок доштам, аммо дар давоми ин солҳо Низомномаи Шӯрои ҷамъиятӣ ягон бор дуруст риоя ва татбиқ нашудааст. Созмонҳои ҲСДТ дар ноҳия ва вилоятҳо аъзои Шӯрои ҷамъиятии мутобиқ мебошад. Аммо нисбати Шӯрои ҷамъиятии ҷумҳуриявӣ талаби ҲСДТ аз он иборат буд, ки агар Низомномаи Шӯрои ҷамъиятӣ риоя намешуда бошад, мо аъзо намешавем. Низомнома риоя шавад, мо ворид мешавем. Аммо, то имрӯз риоя нашудааст.
Чорум, аъзои Шӯрои ҷамъиятӣ будан ё набудан, ё меъёрҳои Низомномаи Шӯрои ҷамъиятӣ аз моддаи 64-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки мақоми асосии Президенти кишварро дар ҷомеаю давлат муқаррар мекунад, волоият надорад.
Панҷум, дар давоми 2 ва 3-юми декабри соли 2009 ман бо Дастгоҳи Президент, Шӯрои ҷамъиятӣ ва САҲА (охирон ҷаласаҳои Шӯроро маблағгузорӣ менамояд) ба воситаи телефон мулоқот доштам ва ҷавоби мушаххас ва ҳатто даъвати шифоҳӣ нагирифтам. Маълум гашт, ки иштироки ман дар вохӯрӣ аз онҳо вобаста нест. Ин мазмуни онро дошт, ки изҳороти Президент оид ба гарав буданаш барои баргузор гардидани интихоботи шаффоф ва демократӣ аллакай шикаст хӯрд.
Шашум, ҷараёни баргузории ин вохӯрӣ нишон медиҳад, ки Шӯрои ҷамъиятӣ хоҳиш надоранд оид ба масъалаҳои интихобот ва дигар проблемаҳои мубрами ҷомеаю давлат мубоҳиса ва саволу ҷавоби мушаххас байни Президенти кишвару раисони ҳизбҳои сиёсӣ ба миён ояд. Барои мубоҳиса ташаббускор лозим буд, аммо ташаббускорро ба вохӯрӣ даъват накарданд. Хулосааш ба хонанда ҳавола карда мешавад.

Мусоҳиб Фарангиси МУЗАФФАР, БМСТЖ

  1. Комментариев нет.
  1. No trackbacks yet.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: