Главная > Uncategorized > Низоми андозбандӣ, бозори сиёҳ ва фасод

Низоми андозбандӣ, бозори сиёҳ ва фасод

Бо иваз шудани шахсони аввал дар ниҳоди андоз нақшаи солонаи ҷамъоварии андоз иҷро нашудааст. Бо назардошти ин тағйирот, оё гуфтан мумкин аст, ки ислоҳот на танҳо дар соҳаи кадрӣ, балки дар низоми андозбандӣ низ лозим аст? Мақомоти андози кишвари Қирғизистон бо тасмими ислоҳот дар низоми андозбандӣ ва кам кардани теъдоди он то 7 навъ тавонистааст нақшаи андозро иҷро кунад. Бо чунин усули ҷамъоварӣ нақша иҷро шуда, ба таъмини бахши муайяншудаи буҷаи давлат мусоидат кардааст. Аммо ба назари бархе аз коршиносон, монеае, ки дар иҷро нашудани нақшаи ҷамъоварии солонаи андоз дар Тоҷикистон вуҷуд дорад, ин зиёд будани теъдоди андоз дар кишвар аст, ки ба 21 навъ мерасад.

Андозҳои бемаврид бояд лағв шаванд
Исмоил Талбаков, вакили парлумон бар ин назар аст, ки танҳо дар сурати ворид кардани ислоҳот дар низоми андоз ва кам кардани теъдоди он мушкили мавҷуда бартараф мешавад. ӯ мегӯяд, ки зиёдӣ ва гаронии андоз боиси сарпечӣ кардани мардум аз пардохти он шудааст, ки эҳтимол соли ҷорӣ дар буҷети давлат қарзи корхонаву муассисаҳо аз андоз ба 1 миллиард сомонӣ расад. Ба эътимоди ӯ, на теъдоди андоз, балки шумораи андозсупорандаро бояд зиёд кард.
Ин дар ҳолест, ки масъулини мақомоти андоз сиёсати андозбандиро ба рушди кишвари Тоҷикистон созгор арзёбӣ мекунанд ва мегӯянд, ки ҳеҷ тоҷир ва соҳибкор 21 навъи андозро пардохт намекунад, балки аз рӯйи фаъолияташ андоз месупорад.
Аз шӯъбаи равобит бо ВАО-и Кумитаи андоз маълумот доданд, ки қонунгузории андоз ва намуди андозҳои ҷамъоваришаванда дар якҷоягӣ бо ташкилотҳои молиявии байналмилалӣ ва таҷрибаи давлатҳои Иттиҳоди Авроосиё таҳия шуда, мутобиқи тартиботи муқарраршуда қабул гардидаанд. Аз ин рӯ, тафовути системаи андозбандии Тоҷикистон аз дигар кишварҳо чандон калон нест. Масалан, дар Русия 15 намуди андоз, дар Қазоқистон 29 ва дар кишвари мо 21 навъи он мавҷуд аст.
Аммо Зулфиқори Исмоилиён, таҳлилгари масоили иқтисодӣ мегӯяд, ки низоми андозбандӣ ва ниҳоди мазкур ба ислоҳоти ҷиддӣ ниёз доранд. Вай гуфт: «Дар соли ҷорӣ қариб 800 миллион сомонӣ андозҳои ҷамънашуда пайдо шудааст, ки нисбат ба соли гузашта 211 миллион зиёд аст. Соли гузашта бо ин далел сарвари давлат раиси Кумитаи андозро барканор карда буд, ки натавонист андозро ҷамъ кунад. Вале имсол раиси нав низ ин нишондиҳандаро кам карда натавонист, баръакс 211 миллион бештар шудааст. Ҳамаи ин бесарусомониҳо ба хотири он аст, ки мардум дар бораи андозҳо маълумоти кофӣ надоранд ва теъдоди андозҳо хеле зиёд ҳастанд. Ҳоло молу амволи даҳҳо корхонаҳои давлатӣ, иттиҳодияҳои деҳқонӣ ва ширкатҳои хусусиро давлат ба хотири насупоридани андоз тасарруф кардааст. Яъне онҳо тавони супоридани андозро надоранд. Масалан, андозҳое ҳастанд, ки онҳоро аслан наметавон андоз ном бурд. Ёд дорам, як ширкати хориҷӣ дар Тоҷикистон ҳаст ва ҳангоме аз Кумитаи андоз тафтиш карда, аз он ҷо чизе наёфтаанд, аз эшон талаб карда шуда, ки дар як рӯз барои мошин даҳ литр бензин сарф мекунанд, бояд андоз супоранд. Инчунин, ошхонае, ки доранд ва бо пули худ хӯрок мехӯранд, аз он низ андоз супоранд. Чунин андоз дар ягон кишвари дунё нест».
Ба эътимоди ӯ, савдогар ва колофурӯш набояд андоз аз роҳ супорад. Вай гуфт, барои чӣ тоҷир, соҳибкор ё касе, ки дар бозор моли худашро савдо мекунад ва аз ворид кардану фурӯши он андоз месупорад, боз андози роҳ супорад? Вай ба нақлиёт чӣ робита дорад, ки аз он ҳам андоз мегиранд? Чунин андозҳое ҳастанд, ки онҳо бояд ҳатман лағв шаванд.
Ақидаҳои пешакии «СОФРЕКО»
Ба иттилои расонаҳо, Мартин де Зюв, роҳбари гурӯҳи коршиносони созмони фаронсавии «СОФРЕКО», ки барои омӯзиши системаи андозбандӣ вориди Тоҷикистон шудааст, дар як нишасти матбуотӣ бо ишора ба андозҳои аз ҳад зиёду нодаркори кишвар ба зарурати ислоҳоти сиёсати андозбандӣ таъкид кардааст. Ба гуфтаи ин коршинос, бахше аз андозҳо то ҷое нодаркоранд, ки давлат ба ҷуз масрафи беҳуда барои ҷамъоварии ин андозҳо суде ба даст намеорад. Барои мисол, ситонидани андоз аз истифодаи роҳ, ҷамъоварии пул аз аксизҳои нодаркор ва андоз аз ҳар навъ колои фурӯшӣ.
Аммо кормандони шӯъбаи равобит бо ВАО-и Кумитаи андоз мегӯянд, ки омӯзиши мутахассисони «СОФРЕКО» то ҳол анҷом наёфтааст ва ақидаҳои пешакии ҷаноби Мартин де Зюв дар расонаҳо нодуруст оварда шудааст. — Номбурда бо чунин тарзи ибрози ақида норозӣ буда, бо арзи таассуф ба Кумитаи андоз мактуб пешниҳод намудааст,- мегӯянд масъулони шӯъбаи мазкур.
Ахиран, дар бораи номукаммалии системаи андозбандӣ бархе аз масъулони мақомоти давлатӣ низ изҳори нигаронӣ кардаанд. Ба гуфтаи раиси Бонки миллӣ ва раиси Агентии назорати амволи давлатӣ ва мубориза бо коррупсия, номукаммалии низоми андозбандӣ боиси рушди бозори сиёҳ ва фасод дар ҷумҳурӣ гаштааст. Раиси Бонки миллӣ андозбандии патентиро, ки шомили 3 ё 4 навъи андоз аст, роҳ ба сӯйи фасод хондааст. Аммо мақомоти Кумитаи андоз усули андозбандии патентиро навъи хос ва судманд барои ҷамъоварии андоз дар Тоҷикистон арзёбӣ кардаанд.
Андоз монеаи сармоягузории хориҷист?
Ба андешаи бархе аз коршиносон, тағйири Кодекси андоз боис мешавад, ки дар ин соҳа мушкилиҳо эҷод гардад. Даврон Қурбоналиев, коршиноси бахши андоз бисёрии теъдоди андозро муҳим намедонад, вале ба эътиқоди вай мушкили аслӣ дар бесуботии низоми андозбандии кишвар аст. Аз ин рӯ, сармоягузори хориҷӣ ба ҳеҷ ваҷҳ розӣ намешавад, ки дар кишвари Тоҷикистон сармоягузорӣ кунад. — Дар ҳоле ки, Кодекси андоз дар як сол чанд маротиба тағйир дода шудааст,- мегӯяд ин таҳлилгар. Вай бар ин назар аст, ки андози барзиёд дар Тоҷикистон ба ҷалби сармояи хориҷӣ монеъ мешавад. ӯ ба таври мисол мегӯяд: «Дар Тоҷикистон як навъи андоз ҳаст. Андоз аз истифодаи роҳ. Ин андоз бар асоси хароҷот ситонида мешавад. Сармоягузори хориҷӣ ки ба Тоҷикистон меояд ва мебинад, ки ҳар қадар пули бештар масраф кунад, ҳамон қадар барои истифодаи роҳ андози зиёд месупорад, бо ин далел аз сармоягузорӣ дар Тоҷикистон худдорӣ мекунад.
Зулфиқори Исмоилиён мегӯяд, ки дар соли 2005 Кодекси андози ҷадид ба тасвиб расид, вале дар тӯли чор соли баъдӣ 10 қонуни дигар дар бораи ворид кардани ислоҳот дар соҳаи андоз қабул карда шудааст. Ҳамин 10 ислоҳот ба 300 бахши Кодекси андоз вобастагӣ дорад, ки онро худи андозгирандаҳо низ наметавонанд ба мардум фаҳмонанд. — Тез — тез иваз кардани Кодекси андоз худ як роҳи ҷамъоварӣ нашудани андоз ва мушкилоти он дар миёни мардум ва Кумитаи андоз аст,- иброз медорад ин манбаъ.
Аммо ба назари масъулони Кумитаи андози кишвар, тағйирот дар Кодекси андоз ба хотири беҳбудӣ бахшидан ба кору фаъолияти шаҳрвандон ва содда кардани андозбандӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти онҳо, дар давраи бӯҳрони иқтисодӣ — молиявӣ мутобиқи тағйироти охирин ба Кодекси андоз (№525, 19.05.2009) барои дастгирии соҳибкорӣ имтиёзҳои андозии иловагӣ ҷорӣ гардидааст. Яке аз ин тағйирот баланд бардоштани ҳадди фаъолият дар системаи соддакардашудаи андозбандӣ ва аз андоз аз арзиши иловашуда озод намудани онҳо мебошад.
Ин дар ҳолест, ки Матлуба ӯлҷабоева, раиси Асотсиатсияи миллии соҳибкорони Тоҷикистон мегӯяд, соҳибкорон ва муассисаҳои истеҳсолӣ дар масъалаи пардохти андоз ба мушкилиҳо дучор мешаванд. Барои фабрикаву заводҳои дар Тоҷикистон амалкунанда, ки ягон навъи маҳсулотро истеҳсол мекунанд, андози баланд муқаррар гардидааст.
— Гарчанде андозро то ба 18 фисад паст фароварда бошанд ҳам, он дар шароити Тоҷикистон ҳоло ҳам гаронӣ мекунад. Зеро аз сабаби баланд будани андоз нархи маҳсулоти тайёр низ меафзояд ва дар бозори худиву берунӣ рақобатнопазир мегардад. Яъне дар бозори худӣ бо маҳсулоти Чин рақобат карда наметавонад. Мисоли равшани он корхонаи ҷӯроббарории «Нафиса» мебошад, ки пеш бо ҷӯробҳои худӣ аҳолиро таъмин мекард, ҳоло он қариб аз фаъолият мондааст,- изҳор медорад М. ӯлҷабоева.
Ба эътимоди ӯ, андоз аз фурӯши маҳсулот арзиши онро баланд мебардорад. Андози дигаре, ки ба мардум гаронӣ овардааст, ин андози иҷтимоист, ки 25 фисад ва ҷамъи 1 фоизи дигар барои фонди ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ рӯёнида мешавад. Аз фоизҳои гирифташуда танҳо 1 фисади он ба мардум ҳамчун нафақа баргардонида мешавад.
Ислоҳоти қонунӣ
Ба андешаи баъзе аз коршиносон ва таҳлилгарон, низоми андоз ба тағйироти куллӣ ниёз дорад. Дар ҳамин ҳол Раҳматилло Зойиров, ҳуқуқшинос ва раиси Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон мегӯяд, ки имрӯз аксари қонунҳо тағйирот ва ислоҳоти ҷиддиву объективонаро талаб доранд, аз ҷумла қонун дар бораи андоз. Вай гуфт: «Ягон раиси ноҳия, вилоят ё шаҳр ба қонунгузории андоз таъсир расонида наметавонад. Барои он ки андозро Ҳукумати марказӣ пешниҳод менамояд. Ҳеҷ як аз вакили Маҷлиси намояндагон барои баррасӣ кардани масъалаи андоз ҳуқуқ надорад. Онро танҳо Ҳукумати марказӣ пешниҳод карда метавонад. Ин чӣ гуна органи қонунгузор аст? Барои чӣ буҷети давлатӣ аз ҷониби Ҳукумати марказӣ таҳия карда мешавад, Маҷлиси намояндагон қабул мекунад ва бевосита ба Маҷлиси миллӣ пешниҳод нашуда, ба имзои Президент меравад? Саволи оддӣ, лекин мазмунаш аз он иборат аст, ки Маҷлиси миллӣ сараввал аз раисҳои вилояту ноҳияҳо иборат аст. Агар буҷети давлатӣ, ки аз ҷониби Ҳукумати марказӣ таҳия гашт ва ба Маҷлиси намояндагон пешниҳод шуд, барои додани ризоият ба Маҷлиси миллӣ пешниҳод шавад, албатта як-дуто раиси ноҳия пайдо мешаваду мегӯяд, ки «мебахшед, вале инҷо манфиати мо маҳдуд карда шудааст». Яъне Конститутсияро қонунгузорҳо ҳамин хел тартиб додаанд, ки ҳама қонунҳо бе ризоияти Маҷлиси миллӣ қабул намешавад, ба ҷуз қонун дар бораи буҷети давлатӣ».

Исфандиёр ХАЛИЛОВ

Advertisements
Рубрики:Uncategorized
  1. Комментариев нет.
  1. No trackbacks yet.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: